Người Cơ Tu ở miền núi tây Quảng Nam cũ có nhiều loại rượu. Loại đặc biệt nhất được làm từ nước lấy trong thân cây rừng [2]. Tà vạt (t’vạc) là một trong những cây cho nước làm rượu, có khắp dãy Trường Sơn [1]. Ở các xã biên giới Tây Giang còn có rượu tr’đin, được gọi là “rượu trời” [1].
Lấy nước trên ngọn cây
Báo Thanh Tra theo chân một người dân thôn Ch’Lăng, xã Ch’ơm, lên núi lấy nước cây tr’đin [1]. Cây cao gần 10 m. Người lấy phải buộc dây làm thang, leo lên ngọn rồi đục vào thân. Vì phải leo lên tận ngọn nên người Cơ Tu gọi thứ rượu này là “rượu trời” [1]. Theo các già làng, phải chờ lúc đọt non nhú lên gần ngang lá già thì thân cây mới nhiều nước. Đục xong thì hôm sau mới hứng được nước [1].
Người lấy nước phải giữ sạch chỗ đục. Nước cây rất ngọt nên dễ hút ruồi nhặng, ong bướm, chim chuột [1].
Từ nước cây thành rượu
Nước cây ngọt như đường. Muốn thành rượu phải ngâm thêm vỏ cây chuồn, loại cây mọc nhiều ở rừng giáp Lào [1]. Khi lên men, rượu có màu vàng như bia [1]. Bài VietNamNet năm 2015 ở xã Bhalêê (Tây Giang) mô tả cách tương tự: dựng giàn leo, đục thân cây nhiều ngày, hứng nước vào ống tre có bỏ vỏ cây “apang” để lên men. Một cây đùng đình từ 6–7 tuổi có thể cho 10–15 lít mỗi ngày [2]. Nếu làm cho phụ nữ hay trẻ em thì không bỏ vỏ cây, để giữ vị ngọt [2].
Người Cơ Tu kiêng đổ rượu thừa vào tro bếp nóng, vì tin rằng làm vậy thì trời sẽ phạt, cây không cho nước nữa [2].
Tra cứu liên quan
Người Cơ Tu: người Cơ Tu, nhà guol, dệt thổ cẩm, làng Bhơ Hôồng. Vùng đất: xã Tây Giang, xã Đông Giang, rừng pơ mu Tây Giang.
Điều còn chưa rõ
- Tên khoa học của từng cây (t’vạc, tr’đin, a dương) và việc ghép với tên tiếng Việt (đùng đình, báng, đoác): hai nguồn gọi khác nhau. [CẦN KIỂM CHỨNG]
- Các xã Tr’hy, Axan, Ch’ơm, Gary nay thuộc xã mới nào của Đà Nẵng: xem xã Tây Giang và bảng tra phường, xã. [CẦN KIỂM CHỨNG]
- Có sản phẩm rượu tà vạt nào đạt OCOP không: chưa tìm thấy. [CẦN KIỂM CHỨNG]
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Thanh Tra, “Lên biên cương uống “rượu trời”…” (không rõ ngày đăng), https://thanhtra.com.vn/an-sinh-AFA9C5670/len-bien-cuong-uong-ruou-troi-BA6C954E.html, truy cập 19/10/2026.
- VietNamNet Bridge, “Tasting Co Tu people’s wine” (tiếng Anh), 20/8/2015, https://vietnamnet.vn/en/tasting-co-tu-peoples-wine-E136605.html, truy cập 19/10/2026.