Cụ Thái Văn Lịch là một trong ba bô lão có công phục dựng lễ hội Bà Thu Bồn (dân gian gọi là Lệ Bà) sau năm 1975 [1]. Cụ được nhân dân hai làng Thu Bồn Đông và Thu Bồn Tây (trước 7/2025: xã Duy Tân, huyện Duy Xuyên), nay thuộc xã Thu Bồn, tín nhiệm cử làm chánh bái và giao trọng trách giữ bản sắc phong của triều Nguyễn [1].
Phục dựng lễ hội sau chiến tranh
Theo bài viết của tác giả Thái Mỹ trên Báo Đà Nẵng, lễ hội gắn liền với tín ngưỡng thờ Bà Thu Bồn ven dòng sông Thu Bồn vốn có từ hàng trăm năm trước [1]. Tuy nhiên, bom đạn chiến tranh đã làm đứt gãy sinh hoạt văn hóa này trong một thời gian dài [1]. Khi đất nước thống nhất, cụ Thái Văn Lịch cùng hai bô lão trong làng đã đứng ra vận động khôi phục lại phong tục cổ truyền [1].
Thời điểm sau năm 1975, đời sống kinh tế làng quê còn nhiều thiếu thốn [1]. Cụ Lịch đã cùng dân làng tìm kiếm nguồn lực để xây dựng lại lăng mộ Bà, may sắm trang phục, mũ mão, cờ xí, trống mõ phục vụ việc tế lễ [1]. Bên cạnh đó, cụ dành nhiều đêm nghiên cứu các văn bản Hán – Nôm của tiền nhân để chuẩn bị đúng các nghi thức tế lễ cổ truyền của làng [1].
Gần bốn thập niên giữ vai trò chánh bái
Nhờ sự tâm huyết trong việc gầy dựng lại nếp sinh hoạt văn hóa truyền thống, cụ Thái Văn Lịch được bà con bầu làm chánh bái lễ hội [1]. Theo tập tục địa phương, người cất giữ và bảo quản bản sắc phong do vua triều Nguyễn ban tặng danh hiệu Thượng đẳng thần cho Bà Thu Bồn phải là người có uy tín trong cộng đồng, nên dân làng đã trao nhiệm vụ này cho cụ [1].
Cứ ba năm một lần, Hội đồng hương chức lễ hội lại họp để bình chọn người chánh bái và người giữ sắc phong [1]. Do được tin cậy và thường xuyên nghiên cứu văn hóa dân gian, cụ liên tục được tín nhiệm nắm giữ công việc này từ năm 1975 đến năm 2014 [1]. Sau gần 40 năm đảm nhiệm vai trò chủ bái, khi tuổi cao sức yếu, cụ xin thôi làm chủ lễ và được cử làm cố vấn hỗ trợ ban tế lễ của làng [1].
Trong thời gian cụ tham gia gìn giữ, quy mô lễ tế dần được mở rộng từ việc cúng bái đơn sơ tại lăng mộ thành lễ hội với đầy đủ các nghi thức: bài trí, rước nước, rước sắc, đại tế, hoàn sắc, cùng dàn lân, cờ xí, nhạc cổ, trống chiêng, lọng, kiệu [1]. Năm 2005, lăng Bà Thu Bồn được xếp hạng di tích cấp tỉnh và lễ hội được tỉnh Quảng Nam đưa vào Chương trình lễ hội “Quảng Nam – hành trình di sản” [1].
Hoạt động những năm cuối đời
Khi tuổi cao và việc đi lại trở nên khó khăn, cụ Lịch vẫn căn dặn con cháu vào các ngày rằm và mồng một hàng tháng tới thắp hương tại lăng Bà [1].
Ngày 14/3/2022, trong lễ huyện Duy Xuyên đón nhận bằng công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cho lễ hội Bà Thu Bồn, cụ Thái Văn Lịch đã được UBND tỉnh Quảng Nam tặng bằng khen vì những đóng góp trong việc phục dựng, bảo tồn lễ hội [1]. Đây cũng là dịp cuối cùng cụ đến tham dự lễ hội tại lăng Bà trước khi qua đời ở tuổi 93 [1].
Tra cứu liên quan
- Lễ hội và tín ngưỡng: lễ hội Bà Thu Bồn
- Địa bàn và tự nhiên: xã Thu Bồn, sông Thu Bồn
- Tra cứu hành chính cũ: quận huyện cũ thuộc phường xã nào
Điều còn chưa rõ
- Ngày tháng năm sinh và ngày mất chính xác của cụ Thái Văn Lịch không được nêu trong bài báo (bài báo đăng ngày 01/10/2023 chỉ ghi cụ hưởng thọ 93 tuổi) [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Danh tính cụ thể của hai bô lão cùng đứng ra khôi phục lễ hội với cụ sau năm 1975 không thấy bài báo nhắc tới [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Chi tiết niên đại và nội dung văn tự của bản sắc phong triều Nguyễn trao cho làng hiện chưa có thông tin khảo cứu cụ thể trong nguồn [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Người chánh bái lễ hội Bà Thu Bồn đã đi xa”, 01/10/2023, https://baodanang.vn/nguoi-chanh-bai-le-hoi-ba-thu-bon-da-di-xa-3236351.html, truy cập 26/10/2026.
