Thanh minh ở Hội An được một hồ sơ văn hóa giải thích vừa như một tiết khí trong lịch, vừa như dịp gắn với việc tưởng niệm tổ tiên trong cộng đồng người Hoa [1].
Một tiết khí trong lịch
Hồ sơ về Thanh minh giải thích đây là một trong hai mươi tiết khí trong hệ lịch của một số nước Đông Á. Tác giả nhấn mạnh lịch cổ ở Trung Quốc và Việt Nam không thuần túy là lịch Mặt trăng mà phối hợp chu kỳ Mặt trăng và Mặt trời [1]. Vì vậy, cách hiểu Thanh minh như một ngày âm lịch cố định không phản ánh đầy đủ nội dung thiên văn mà bài viết trình bày [1].
Theo cách giải thích trong hồ sơ, nếu lấy Xuân phân làm mốc có kinh độ Mặt trời bằng 0 độ thì Thanh minh tương ứng vị trí 15 độ [1]. Đây là trình bày của nguồn năm 2013; bài này không bổ sung phép tính lịch hay thời điểm dương lịch cho từng năm.
Dịp tưởng niệm và tảo mộ
Hồ sơ mô tả Thanh minh là dịp quan trọng đối với người Hoa ở Hội An. Bài viết xem đây là ngày chung của phần âm, tức mồ mả và việc tế tự, để con cháu thể hiện lòng biết ơn ông bà tổ tiên. Tác giả đối chiếu tập tục này với lễ chạp mả, hội mả hoặc dãy mả của người Việt [1].
Con cháu trong gia đình, kể cả người làm ăn xa, được mô tả là trở về nhà thờ tộc hoặc chi để thắp hương. Lễ vật thường là hương, hoa, trà và quả; phần được nhấn mạnh tiếp theo là cùng đi thăm mộ, dọn cỏ, sửa sang mồ mả, quét vôi hoặc làm mới chữ trên bia [1].
Hồ sơ cũng ghi tục sửa mộ gắn với dịp Thanh minh và nhắc đến những ngôi mộ vô chủ, nghĩa địa Thanh minh [1]. Tư liệu không cung cấp danh sách địa điểm hay số liệu về các nghĩa địa này, nên không thể xác định phạm vi hiện còn.
Tra cứu liên quan
- Tập tục trong năm: lễ tết, tiết và lễ tục, Tết Nguyên đán, tín ngưỡng gia đình và dòng họ, tín ngưỡng cộng đồng
Điều còn chưa rõ
- Nguồn không nêu ngày dương lịch cụ thể của Thanh minh từng năm hoặc địa điểm nghĩa địa Thanh minh đang được sử dụng [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Chưa có tư liệu cập nhật mức độ duy trì tập tục hiện nay tại từng cộng đồng cư dân Hội An [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, “Tết/tiết Thanh minh”, 12/09/2013, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/Le-hoi-truyen-thong/Tet-tiet-Thanh-minh-171.html, truy cập 21/10/2026.