Ăn uống trong tư liệu về Hội An không dừng ở món gì được nấu. Bài của Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An ghi lại giờ ăn, bữa phụ, cách tiếp khách và thứ tự ngồi vào mâm [1]. Đây là ghi chép về tập quán trong nguồn, không phải khẳng định mọi gia đình hiện nay đều giữ nguyên các nếp ấy.
Một ngày có nhiều nhịp ăn
Nguồn mô tả ba bữa phổ biến gồm hai bữa chính và một bữa sáng. Bữa sáng thường vào khoảng 5–6 giờ, bữa trưa khoảng 11 giờ, còn bữa chiều hoặc tối nằm trong khoảng 17–19 giờ [1]. Một số vùng được bài nhắc đến chỉ ăn hai bữa: bữa đầu vào khoảng 9–10 giờ và bữa chiều vào khoảng 16–17 giờ. Ngư dân đi biển có thể ăn chiều sớm hơn, khoảng 14–15 giờ, trước khi ra khơi [1].
Người làm nông, đánh cá hay nghề thủ công có thể ăn sáng ở nhà bằng cơm hoặc cơm độn, dùng với mắm, cá kho hay canh hến. Canh hến được chế biến sẵn và mang bán buổi sớm; một số người chọn khoai, sắn luộc ăn kèm [1]. Nếu không nấu ở nhà, họ có thể mua bún, mì, bánh bèo hoặc bánh cuốn ở điểm bán, đầu làng, góc phố hay chợ [1].
Bữa giữa buổi và ăn quà
Tư liệu gọi bữa ăn vào khoảng 9–10 giờ là “ăn nửa buổi”, gắn với người lao động nặng sau bữa sáng. Mì, bún, bánh đúc, bánh bèo và bánh ú nằm trong những món được kể [1]. Bài cũng mô tả lúc nông nhàn, khi mưa gió làm gián đoạn công việc, vài gia đình hoặc hàng xóm có thể rủ nhau làm mì, bánh xèo hay món cuốn để ăn cùng [1].
Ăn quà hoặc ăn hàng là một phần khác của nhịp sinh hoạt. Nguồn kể người mua bánh, trái cây ở chợ; danh sách món bán sẵn còn có cao lầu, mì, hoành thánh, bánh bao, bánh vạc, xôi, chè, cháo bột báng tôm cua, bún giò và phở [1]. Ở phố, nguồn cũng nhắc đến bữa ăn khuya trước khi đi ngủ. Những chi tiết này cho thấy ranh giới giữa bữa chính và món ăn phụ linh hoạt theo công việc và hoàn cảnh [1].
Mâm cơm, khách và thứ tự
Một số tục lệ liên quan đến món ăn được ghi trong bài: ngày Tết Đoan Ngọ, nguồn nói người ta thường làm vịt thay vì gà; Tết Nguyên Đán thì ngược lại [1]. Ngư dân có những kiêng cữ với một số loại cá. Đây là mô tả tục lệ trong tài liệu, không phải hướng dẫn hay điều cần áp dụng phổ quát [1].
Khi có khách, gia đình được mô tả là thường dành món ngon để đãi. Nếu khách đến lúc chủ nhà đang ăn, cách ứng xử được bài kể là mời khách ngồi chơi, uống nước; nếu muốn mời ăn thì người nhà chuẩn bị bữa riêng [1]. Tư liệu còn ghi thứ tự mời người lớn, chủ nhà hoặc người chủ lễ vào mâm trước. Trong bữa tiệc, vị trí ngồi thay đổi theo bàn dài hay bàn tròn và quan hệ tuổi tác [1].
Tập quán không đồng nhất giữa các cộng đồng. Bài phân biệt cách ngồi bàn tròn của người Hoa với bàn chữ nhật ở người Việt [1]. Có thể đọc tiếp về ẩm thực Hội An, bánh bao, bánh vạc, cao lầu và phố cổ Hội An để thấy món ăn cùng không gian sinh hoạt.
Điều còn chưa rõ
- Bài nguồn không cung cấp khảo sát hiện nay để đo mức độ duy trì của từng tập quán [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Phạm vi địa lý và nhóm cư dân của một số mô tả chưa được phân định cụ thể [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, “Một số thói quen ẩm thực ở Hội An”, 02/10/2015, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/Tri-thuc-dan-gian/mot-so-thoi-quen-am-thuc-o-hoi-an-274.html, truy cập 21/10/2026.