Chợ Hội An không chỉ phục vụ người trong phố. Tư liệu di sản mô tả đây là điểm tụ hàng từ các vùng ven sông Thu Bồn và những làng phía đông, nơi đường thủy gặp đường bộ [1]. Khu chợ hiện nay được cho là hình thành khoảng năm 1848, bên cạnh một giếng nước có mái che [1].
Từ chợ tự cung đến nơi gặp gỡ thương nhân
Ở giai đoạn đầu, chợ chủ yếu trao đổi hàng hóa phục vụ nhu cầu tự cung tự cấp. Khi khách nước ngoài đến và hoạt động buôn bán mở rộng, hàng hóa tập trung nhiều hơn. Các hiệu buôn và kho hàng nằm trong phố, còn chợ là nơi người dân địa phương và người từ nhiều vùng tụ họp để mua bán những lô hàng nhỏ, đa dạng [1].
Nguồn tư liệu dẫn lời C. May Bon về những sản vật được mang đến Hội An, gồm tơ sống, vải dệt, gỗ, trầm hương, đồng, quế, tiêu và gạo [1]. Những câu ca dao được ghi lại trong cùng bài cho thấy chợ còn có các nhóm hàng rau quả, trầu cau, bánh trái và hoa [1].
Mạng lưới đường sông và đường bộ
Hàng hóa đến chợ theo cả hai hướng. Từ phía sông Thu Bồn, người buôn đi từ Trung Phường, Nồi Rang, Duy Nghĩa, Duy Vinh, Bàn Thạch, Bà Rén, Gò Nổi và Điện Phương [1]. Đường bộ nối chợ với Điện Dương, Cẩm Hà, Trà Quế, An Bàng, Phước Trạch, Cẩm Thanh và Cẩm Châu [1].
Vì vậy, vai trò của chợ vượt khỏi phạm vi khu phố. Tư liệu cho biết trong thời kỳ sau, chợ vẫn phục vụ một vùng rộng, kể cả một số địa phương thuộc Duy Xuyên và Điện Bàn theo địa giới cũ [1]. Chợ là một lát cắt cụ thể để đọc Hội An như một thương cảng và quan hệ của phố với sông Thu Bồn.
Vị trí mới và giếng mái
Chợ nằm trên trục đường Trần Phú, trước miếu Quan Công, gần bờ sông và một ngã ba đường phố. Tư liệu của Trung tâm Bảo tồn nhận định vị trí này hội đủ ba kết nối: phố, sông và đường [1]. Địa điểm thuộc phường Hội An hiện nay; tên phường Minh An và thành phố Hội An là địa chỉ trước tháng 7/2025.
Theo tài liệu được dẫn, chợ được chuyển đến vị trí hiện nay khoảng năm 1848, sau khi đường Nguyễn Thái Học hình thành sau năm 1840 [1]. Trước đó, khu chợ nằm gần đình Hội An, kéo theo đường Lê Lợi đến đường Trần Phú và sát bờ sông [1].
Bố cục kiến trúc được tái tạo vào đầu thế kỷ 20: khuôn viên hình chữ nhật, tường gạch, cửa vòm và mái ngói vảy cá [1]. Phía trước lối vào có giếng mái. Nguồn mô tả giếng có thể đã tồn tại trước khi lập chợ; khi chợ chuyển đến đây, giếng cung cấp nước cho cả khu chợ và vùng xung quanh [1]. Mái che bằng khung gỗ đặt trên bốn trụ gạch, lợp ngói; thành giếng cao khoảng 80 cm và có tời quay tay [1].
Tra cứu liên quan
- Hội An: thương cảng Faifo, miếu Quan Công, sông Thu Bồn, phường Hội An.
Điều còn chưa rõ
- Mốc lập chợ khoảng năm 1848 được ghi là theo nhiều nguồn tư liệu nhưng bài nguồn không nêu tên từng tài liệu [1]. Cần đối chiếu hồ sơ gốc để xác định căn cứ cụ thể [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, “Chợ Hội An”, 30/08/2013, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/Cho/Cho-Hoi-An-136.html, truy cập 21/10/2026.