Đài thờ Mỹ Sơn E1 và Đài thờ Trà Kiệu là hai hiện vật điêu khắc đá Champa được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia ngay trong đợt 1 của cả nước [1]. Cả hai hiện vật này cùng với tượng Bồ tát Tara hiện được bảo quản và trưng bày tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng thuộc phường Hải Châu [1]. Mỗi đài thờ là cột mốc định hình cho một giai đoạn và phong cách nghệ thuật tạo hình riêng biệt của nền văn minh cổ [1].
Đài thờ Mỹ Sơn E1 và phong cách mở đầu
Đài thờ Mỹ Sơn E1 được phát hiện tại tháp E1 thuộc khu di tích Thánh địa Mỹ Sơn (trước 7/2025 thuộc huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam; nay khu đền tháp nằm trên địa bàn xã Thu Bồn) [1]. Hiện vật được đưa lên khỏi lòng đất trong đợt khai quật khảo cổ học diễn ra vào các năm 1902 – 1903 do Henri Parmentier, Trưởng khoa Khảo cổ của Viện Viễn Đông Bác cổ làm trưởng đoàn [1].
Về mặt niên đại, các nhà nghiên cứu xác định đài thờ có từ thế kỷ VII – VIII [1]. Tác phẩm được chế tác từ chất liệu đá sa thạch mang sắc vàng nhạt [1]. Điểm đặc sắc trong cấu trúc của đài thờ Mỹ Sơn E1 là việc ghép nối từ nhiều khuôn hình chạm nổi quanh thân [1]. Các mảng phù điêu này khắc họa sinh động khung cảnh sinh hoạt tu tập của các đạo sĩ, tu sĩ Bà-la-môn [1]. Người xem có thể nhận diện từng hoạt cảnh cụ thể như cảnh các tu sĩ đang tấu nhạc cụ, các nhóm đàm đạo triết lý tôn giáo, hoặc cảnh chuẩn bị và chế biến thuốc [1].
Giá trị nổi bật nhất của đài thờ nằm ở những đường nét chạm nổi tinh xảo trên các phiến đá [1]. Với bố cục tạo hình cùng đề tài đạo sĩ độc đáo, đài thờ tháp E1 được coi là tác phẩm kinh điển đại diện cho phong cách mở đầu của toàn bộ lịch sử nghệ thuật điêu khắc Champa [1].
Đài thờ Trà Kiệu và kiệt tác Ramayana
Nguồn gọi Đài thờ Trà Kiệu là một kiệt tác của nghệ thuật điêu khắc Champa [1]. Tác phẩm được phát hiện vào năm 1918 tại vị trí ngôi tháp chính của kinh đô cổ Trà Kiệu (trước 7/2025 thuộc huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam; nay thuộc khu vực xã Duy Xuyên) [1]. Đài thờ có niên đại kéo dài trong khoảng từ thế kỷ VII đến thế kỷ X, được đẽo gọt từ khối sa thạch xanh xám [1].
Đây là một đài thờ hoàn thiện, gồm đế thờ, thân thờ và vật thờ [1]. Bốn mặt chung quanh khối thân đài thờ được phủ kín bằng các dải chạm nổi kỳ công tái hiện những hoạt cảnh kịch tính trong bản trường ca thần thoại Ramayana nổi tiếng của Ấn Độ giáo [1].
Nét tài hoa của nghệ nhân cổ xưa thể hiện rõ nét qua trang phục, vòng xuyến trang sức, các kiểu tóc uốn lượn và mũ miện đội đầu của dàn nhân vật [1]. Kết hợp cùng các mô típ hoa văn trang trí đường viền lặp lại nhịp nhàng, tác phẩm đã trở thành quy chuẩn điển hình để giới nghiên cứu định danh phong cách Trà Kiệu – một giai đoạn rực rỡ của nghệ thuật tạo hình thế kỷ VII – X [1].
Chuyện bảo quản hiện vật tại bảo tàng
Theo phản ánh của Báo Nhân Dân năm 2012, cả hai đài thờ cùng với tượng Bồ tát Tara đều là điểm thu hút sự chú ý đặc biệt của đông đảo khách trong nước và quốc tế khi đến tham quan [1]. Tuy nhiên, việc chăm sóc gìn giữ những tác phẩm độc nhất vô nhị này từng đặt ra nhiều nỗi lo âu cho đội ngũ làm công tác bảo tàng [1].
Tại thời điểm năm 2012, các bảo vật quý giá này vẫn được sắp đặt chung trong các gian trưng bày thông thường cùng các sưu tập hiện vật khác [1]. Những người làm công tác di sản đã nêu kiến nghị thành phố và ngành văn hóa cần sớm thiết lập một không gian trưng bày riêng biệt đi đôi với quy trình bảo quản đặc biệt, tương xứng với tầm vóc di sản quốc gia [1].
Tra cứu liên quan
- Hiện vật cùng đợt công nhận: bảo vật quốc gia, tượng Bồ tát Tara
- Nơi lưu giữ: Bảo tàng Điêu khắc Chăm, phường Hải Châu
- Nơi phát hiện: Thánh địa Mỹ Sơn, Trà Kiệu, xã Thu Bồn, xã Duy Xuyên
Điều còn chưa rõ
- Số hiệu và ngày ban hành quyết định công nhận bảo vật quốc gia đợt 1 của Thủ tướng Chính phủ đối với hai đài thờ [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Kích thước chi tiết (chiều cao, dài, rộng, trọng lượng) của Đài thờ Mỹ Sơn E1 và Đài thờ Trà Kiệu không có trong nguồn [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Phương án bố trí không gian trưng bày và chế độ bảo quản riêng cho hai đài thờ sau năm 2012 tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Nhân Dân điện tử, Anh Đào, “Ba bảo vật quốc gia độc đáo của nền văn hóa Chăm-pa tại Đà Nẵng”, 10/10/2012, https://nhandan.vn/ba-bao-vat-quoc-gia-doc-dao-cua-nen-van-hoa-cham-pa-tai-da-nang-post389464.html, truy cập 23/10/2026.