Câu trả lời ngắn: chưa ai biết chắc. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tên Đà Nẵng bắt nguồn từ tiếng Chăm, và có liên quan đến sông nước [1]. Nhưng từ gốc là từ nào, nghĩa chính xác là gì, thì mỗi người một ý.
Vì sao là sông nước
Đất Đà Nẵng do sông và biển bồi nên. Theo các nhà địa chất được một bài nghiên cứu của Đại học Đà Nẵng dẫn lại, khoảng 4.500 năm trước biển còn phủ cả vùng; biển lùi dần về đông, để lại các dòng chảy, và cuối cùng chỉ còn ba cửa sông lớn mở ra biển là Thanh Khê, Thạc Gián và Hàn giang [1]. Những tên ấy nay vẫn là tên đất; xem những xứ đất cũ của Đà Nẵng. Một cái tên chỉ cửa sông, vì thế, là điều dễ hiểu.
Danak: sông lớn
Theo học giả Võ Văn Dật, trong tiếng Chăm, Danak hay Darak nghĩa là sông lớn, còn Hang Danak là bờ biển buôn bán. Người Việt mượn âm ấy và ghi bằng hai chữ Hán: “đà” là nhánh sông, “nẵng” là xưa kia [1]. Đây là cách giải thích được nhắc lại nhiều nhất: người Kinh đọc trại Đanak thành Đà Nẵng [2].
Đaknan: nước rộng
Nhà nghiên cứu Inrasara, dẫn lời cụ Bố Thuận, cho rằng gốc là từ Chăm cổ Đaknan: “đak” là nước, “nan” hay “nưn” là rộng. Tên ấy chỉ vùng sông nước mênh mông ở cửa sông Hàn [2].
Đanang: nguồn sông
Nhà nghiên cứu Sakaya, sau một chuyến điền dã năm 2010, đưa ra một hướng khác: trong tiếng Raglai, một ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Nam Đảo, đanang nghĩa là nguồn, tức con sông chính chảy ra biển. Ông cũng để ngỏ khả năng một gốc Môn – Khmer [2].
Và một lời nhắc
Học giả Nguyễn Duy Sinh nhắc rằng địa danh Đà Nẵng nằm trong vùng giao thoa ngôn ngữ Ấn – Hoa, nên không thể bỏ qua từ nguyên Phạn và Hán khi xét [1].
Điều còn chưa rõ
Không giả thuyết nào trong bốn giả thuyết trên có văn bản cổ làm chứng trực tiếp; tất cả đều là suy luận ngôn ngữ. Tư liệu sớm nhất ghi hai chữ Đà Nẵng là tư liệu nào, bài này cũng chưa có nguồn đã mở để dẫn.
Ít người biết
- Ngay trong thời Pháp thuộc, phần đông người dân vẫn gọi nơi này là Hàn, không gọi Đà Nẵng hay Tourane [1].
- Theo Nguyễn Duy Sinh, chữ Hàn có gốc từ một từ Chăm chỉ dải đất lộ ra khi biển rút [1].
- Cái tên Tourane có thể cũng bắt nguồn từ chính từ Đaknan, qua cách đọc của người Hải Nam [2].
Nguồn tham khảo
- Đinh Nam Đức, Lưu Thiên Hương, “Hình ảnh của vùng đất Đà Nẵng cho đến những năm đầu thế kỷ 20 thông qua các tư liệu lịch sử”, Tạp chí Khoa học và Công nghệ – Đại học Đà Nẵng, tập 22, số 1, 2024, từ tr. 23, https://jst-ud.vn/jst-ud/article/download/8820/6108/19383, truy cập 11/10/2026.
- Vũ Hùng, “Năm mới nói chuyện tên quê”, Pháp Luật Việt Nam, 25/1/2011, https://baophapluat.vn/nam-moi-noi-chuyen-ten-que-post135655.html, truy cập 11/10/2026.
