Ớt A Riêu là giống ớt rừng bản địa gắn liền với đời sống của đồng bào người Cơ Tu tại vùng núi phía tây thành phố [1][2]. Vốn mọc hoang dại ở xã Mà Cooih cũ, nay thuộc xã Bến Hiên, giống ớt này đã được ươm trồng tập trung và trở thành một trong những nông sản đặc sản Đà Nẵng đạt chứng nhận sản phẩm OCOP [1][2][3].
Nguồn gốc tên gọi và quá trình thuần dưỡng
Theo bài báo trên Báo Thanh Niên, từ “A Riêu” trong tiếng Cơ Tu có nghĩa là con chim chào mào [2]. Nguồn gốc của giống ớt gắn với tập tính của loài chim này: chim chào mào ăn những trái ớt mọc hoang trong rừng sâu rồi phát tán hạt giống qua đường bài tiết khắp núi rừng [1][2].
Đồng bào Cơ Tu trong những chuyến đi nương rẫy đã hái quả ớt rừng về dùng làm gia vị trong bữa ăn gia đình [1][2]. Thấy quả có vị cay giòn, thơm nồng khác biệt với các loại ớt thông thường, người dân mang hạt về ươm trồng quanh vườn nhà hoặc dưới tán rừng keo [1][2][3]. Từ cây mọc tự nhiên, ớt A Riêu dần trở thành cây trồng phổ biến của bà con [1][3].
Canh tác và liên kết tiêu thụ
Cây ớt A Riêu thích nghi với điều kiện thổ nhưỡng vùng đồi núi, sau khi ươm trồng khoảng 3 đến 4 tháng thì bắt đầu cho thu hoạch [1][3]. Năng suất bình quân đạt khoảng 3 – 4 lạng quả mỗi cây [1]. Mỗi năm cây cho thu hoạch nhiều đợt; người dân thường hái quả xanh bán cho cơ sở chế biến, còn quả chín đỏ để lại làm hạt giống cho vụ sau [1].
Tại xã Mà Cooih cũ, việc sản xuất có sự đồng hành của Hợp tác xã Nông lâm nghiệp Mà Cooih do ông Alăng Diên làm Giám đốc [1][3]. Hợp tác xã hỗ trợ cây giống, hướng dẫn kỹ thuật canh tác và ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm cho nông dân [1][3]. Huyện Đông Giang cũ đã triển khai dự án bảo tồn và phát triển giống ớt A Riêu tại xã Mà Cooih theo quy hoạch giai đoạn 2022 – 2025 với diện tích 50 ha nhằm hình thành vùng chuyên canh hàng hóa [3]. Mô hình này sau đó lan rộng sang các địa bàn khác như xã Kà Dăng cũ (nay cũng thuộc xã Bến Hiên) và xã Đông Giang [1][3].
Chế biến và lễ hội quảng bá
Từ nguồn quả tươi thu hái trên nương rẫy, người dân chế biến thành nhiều dạng sản phẩm dự trữ như ớt muối ngâm giòn, ớt phơi khô, ớt ngâm măng chua và ớt bột tẩm gia vị [1][3]. Trong đó, sản phẩm muối ớt A Riêu đóng hũ đã được công nhận đạt chuẩn OCOP 4 sao của tỉnh Quảng Nam [1][2][3].
Ngày 15 và 16/8/2024, Ủy ban nhân dân huyện Đông Giang cũ phối hợp với doanh nghiệp quản lý khu du lịch sinh thái Cổng Trời Đông Giang (nằm trên địa bàn xã Mà Cooih cũ) tổ chức Lễ hội ớt A Riêu lần thứ 1 năm 2024 [2]. Sự kiện quy tụ sản vật của 11 xã, thị trấn trong huyện với nhiều hoạt động văn hóa như thi thuyết trình ẩm thực, thi múa trống chiêng bên lửa thiêng, tái hiện nghi thức rước vật thiêng ớt A Riêu, thi bắn ná và hội thi ăn ớt A Riêu cùng mì Quảng [2]. Tại lễ hội, doanh nghiệp quản lý khu du lịch đã ký kết thỏa thuận bao tiêu sản phẩm ớt với Hợp tác xã Nông lâm nghiệp Mà Cooih để phân phối cho khách du lịch [2][3].
Tra cứu liên quan
- Đơn vị hành chính: xã Bến Hiên, xã Đông Giang
- Văn hóa và con người: người Cơ Tu
- Nông sản và món ăn: sản phẩm OCOP, mì Quảng, đặc sản Đà Nẵng
Điều còn chưa rõ
- Số hộ nông dân trồng ớt tại xã Mà Cooih có sự khác nhau giữa hai bài báo năm 2024: Báo Đà Nẵng (tháng 8/2024) dẫn số liệu toàn xã có 640 hộ, trong đó 247 hộ nghèo đều trồng ớt; còn VOV4 (tháng 11/2024) ghi nhận 150 hộ đồng bào Cơ Tu tham gia với sản lượng 10 tấn mỗi năm [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Thời gian từ khi gieo trồng đến đợt thu hoạch đầu tiên: nguồn Báo Đà Nẵng nêu sau 3 tháng, còn nguồn VOV4 ghi sau 4 tháng [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Kết quả thực hiện quy hoạch vùng chuyên canh 50 ha ớt A Riêu giai đoạn 2022 – 2025 tại Mà Cooih chưa có số liệu nghiệm thu sau sáp nhập năm 2025 [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Ớt A Riêu giúp dân thoát nghèo”, 20/8/2024, https://baodanang.vn/ot-a-rieu-giup-dan-thoat-ngheo-3139783.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Thanh Niên, “Lễ hội ớt A Riêu ở Cổng Trời Đông Giang”, 15/8/2024, https://thanhnien.vn/mo-le-hoi-ot-a-rieu-o-khu-du-lich-cong-troi-dong-giang-185240815112655059.htm, truy cập 23/10/2026.
- Báo điện tử VOV, “Ớt Ariêu giúp nhiều hộ đồng bào Cơ tu ở miền núi Quảng Nam thoát nghèo”, 7/11/2024, https://vov4.vov.vn/chuyen-vung-dan-toc/ot-arieu-giup-nhieu-ho-dong-bao-co-tu-o-mien-nui-quang-nam-thoat-ngheo-468407.vov4, truy cập 23/10/2026.