Cái tên Đội Tảo có gốc từ một chức danh: trước năm 1945, Nguyễn Nho Túy được triều Nguyễn mời ra Huế biểu diễn và phong chức Đội trưởng đội tuồng cung đình [1]. Tên thật của ông là Nguyễn Thủ; ông quê Quảng Nam, sống ở Đà Nẵng và là học trò của Nguyễn Hiển Dĩnh [1]. Báo Nhân Dân gọi ông là Nghệ sĩ Nhân dân và ghi ông là nghệ sĩ tuồng đầu tiên được bầu làm đại biểu Quốc hội [1].
Một trong “Ngũ Mỹ”
Báo Nhân Dân ghi ông sinh ra và lớn lên trong những năm cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 [1]. Báo Đà Nẵng kể trường hát Vĩnh Điện của Nguyễn Hiển Dĩnh đào tạo năm học trò được triều Nguyễn phong là Ngũ Mỹ, tức năm nghệ sĩ hát bội đóng vai đẹp nhất, giỏi nhất xứ Quảng [3]. Trong danh sách đó, Nguyễn Nho Túy đóng vai kép, bên cạnh Nguyễn Lai (nịnh), Chính Đệ (tướng), Chính Phẩm (lão), Văn Phước Khôi (hề) [3].
Theo Báo Nhân Dân, ông được người xem đặt biệt danh “Con rồng trên sân khấu” [1]. Nguồn này ghi ông khổ luyện 10 năm kỹ thuật lướt hia mũi cong trên sàn gỗ và đã đội gần hết dàn mão các loại kép [1].
Đêm “Đổng Kim Lân qua đèo” ở Bình Định
Báo Đà Nẵng năm 2008 kể chuyện giữa năm 1939, một số nghệ sĩ hát bội Quảng Nam vào dự hát hội ở Bình Định [2]. Đêm diễn “Võ Tòng đả hổ”, Nguyễn Nho Túy đóng Võ Tòng, một diễn viên Bình Định đóng con hổ; ông bị “hổ” cào xước mặt, không diễn tiếp được [2].
Đêm sau diễn “Sơn hậu”. Nghệ sĩ Nguyễn Phẩm muốn giúp bạn lấy lại uy tín, nên cố tình hóa trang chậm rồi đẩy ông ra sân khấu thay vai Đổng Kim Lân ở đoạn “Đổng Kim Lân qua đèo” [2]. Theo bài báo, tiếng trống chầu đôi, chầu ba nối nhau khen vai kép đất Quảng [2].
Đoàn tuồng Liên khu V
Cuối năm 1951, ông cùng Sáu Lai, Ngô Thị Liễu, Văn Phước Khôi tập hợp thành đoàn, mang tuồng đi phục vụ bộ đội và nhân dân trong kháng chiến chống Pháp [1]. Báo Nhân Dân gọi nhóm này là những hạt nhân đầu tiên của Đoàn tuồng Liên khu V [1].
Trong những năm 1960, ông nhiều lần diễn cho Chủ tịch Hồ Chí Minh xem [1]. Theo bài báo, có lần trong giờ giải lao, Chủ tịch Hồ Chí Minh dặn ông rằng tuồng phải cải tiến, đừng giẫm chân tại chỗ, nhưng cũng đừng “gieo vừng ra ngô” [1].
Ông trực tiếp đào tạo nhiều nghệ sĩ về sau được phong Nghệ sĩ Nhân dân, Nghệ sĩ Ưu tú, như Võ Sĩ Thừa, Minh Ngọc, Tiến Thọ, Đình Bôi, Đình Sanh, Đình Quả, Vĩnh Phô, Hưng Quang, Quang Hạnh, Nguyễn Kiểm [1]. Ông viết cuốn “55 năm trên sân khấu tuồng”; nhà thơ Chế Lan Viên từng viết trên báo Văn Nghệ khuyên nghệ sĩ trẻ đọc cuốn sách này [1].
Lần diễn cuối
Năm 1977, tại lần hội tụ tuồng đất Quảng ở Đà Nẵng, ông lên sân khấu lần cuối để quay phim [1]. Ông nói ước mơ chưa làm được là thể hiện hình tượng Bác Hồ trên sân khấu tuồng [1]. Về sau, học trò ông là Võ Sĩ Thừa đóng vai này trong vở “Sáng mãi niềm tin”, còn Lê Tiến Thọ trong vở “Không còn đường nào khác” [1].
Tra cứu liên quan
- Nghệ thuật: tuồng xứ Quảng, Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh
- Thầy và đồng nghiệp: Nguyễn Hiển Dĩnh, Tống Phước Phổ, Hoàng Châu Ký, Văn Bá Huỳnh
- Danh sách: danh nhân xứ Quảng
Điều còn chưa rõ
- Năm sinh, năm mất: Báo Đà Nẵng năm 2008 ghi 1904 – 1978 [2]; Báo Nhân Dân năm 2016 chỉ ghi ông lớn lên cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 và viết ông “đã đi xa gần 20 năm” [1], không khớp với năm mất 1978. [CẦN KIỂM CHỨNG]
- Nơi sinh cụ thể (làng, xã): các nguồn đã tải chỉ ghi quê Quảng Nam. [CẦN KIỂM CHỨNG]
- Khóa Quốc hội ông làm đại biểu: nguồn không ghi. [CẦN KIỂM CHỨNG]
- Danh sách Ngũ Mỹ: bài Báo Đà Nẵng về Nguyễn Hiển Dĩnh ghi Chính Đệ vai tướng, Chính Phẩm vai lão [3], còn bài Nguyễn Hiển Dĩnh trên site dẫn một nguồn khác với cách phân vai khác; các nguồn chỉ thống nhất Nguyễn Nho Túy đóng vai kép. [CẦN KIỂM CHỨNG]
Cập nhật: tháng 11/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Nhân Dân, “Đại biểu Quốc hội đầu tiên của sân khấu tuồng cách mạng”, 17/08/2016, https://nhandan.vn/dai-bieu-quoc-hoi-dau-tien-cua-san-khau-tuong-cach-mang-post270143.html, truy cập 05/11/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Buồn vui đời hát bộ”, 19/10/2008, https://baodanang.vn/buon-vui-doi-hat-bo-3226021.html, truy cập 05/11/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Nguyễn Hiển Dĩnh: Từ cụ Tuần An Quán đến ông thầy hát Bội”, https://baodanang.vn/nguyen-hien-dinh-tu-cu-tuan-an-quan-den-ong-thay-hat-boi-3287556.html, truy cập 05/11/2026.
