Tượng thần Ganesha, ký hiệu BTC 5, là tượng sa thạch thế kỷ VII, xuất xứ tháp E5 ở Mỹ Sơn [1][3]. Tượng được Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO) phát hiện năm 1903, đưa về Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng từ năm 1918 [2][3], và được công nhận bảo vật quốc gia ngày 31/12/2020 [4].
Phát hiện và công nhận
Theo Việt Nam News, tượng được một nhóm nhà khảo cổ Pháp khai quật năm 1903 ở tháp E5 của khu đền tháp Mỹ Sơn, và được bảo tàng lưu giữ từ năm 1918 [3]. VietTimes ghi tượng cao 95 cm, dài 48 cm, rộng 34 cm [2].
Thủ tướng Chính phủ công nhận tượng là bảo vật quốc gia trong đợt 9, cùng với tượng Gajasimha, một hiện vật tìm thấy ở Tháp Mẫm (Bình Định) [2]. Với hai hiện vật này, bảo tàng có 6 bảo vật quốc gia; bốn bảo vật trước là tượng Bồ tát Tara, đài thờ Mỹ Sơn E1, đài thờ Trà Kiệu (cùng công nhận năm 2012) và Đài thờ Đồng Dương (công nhận năm 2018) [2][3]. Đến tháng 3/2024, Báo SGGP ghi bảo tàng lưu giữ 9 bảo vật quốc gia [4]. Danh sách đầy đủ xem tại bảo vật quốc gia ở Đà Nẵng.
Thần Ganesha
Theo thần thoại Ấn Độ, Ganesha là vị thần may mắn, tri thức và văn học, con trai của thần Shiva và nữ thần Parvati [1]. Ganesha là một trong những vị thần cổ xưa nhất của các ngôi đền Hindu, được cho là có khả năng dẹp bỏ khó khăn, trở ngại trong cuộc sống [1][4]. Trong điêu khắc tôn giáo, thần thường được thể hiện là một người đàn ông thấp béo, bụng phệ, đầu voi, có hai tay, bốn tay hoặc nhiều hơn [1][4].
Hình tượng
Ở tượng này, thần đứng, có bốn tay [1]. Khi tượng được tìm thấy ở tháp E5 và được ghi chép lại, thần cầm một chiếc rìu ở tay trái phía trên và một cây gậy (hoặc củ cải) ở tay phải phía dưới [1]. Sau đó hai cánh tay này bị thất lạc, nên đến nay chưa thể khẳng định thần cầm vật gì ở hai tay ấy [1]. Vật cầm ở tay thứ tư là một chuỗi tràng hạt, đã vỡ một phần [1]. Trang của Bảo tàng cũng ghi rằng, vì được tả là người háu ăn trong tài liệu cổ, Ganesha gần như luôn cầm một bát đựng đầy đồ ngọt [1].
Quanh hông thần quấn tấm da hổ (vyaghracarman), mà trang của Bảo tàng cho là có lẽ vay mượn từ tiếu tượng học của thần Shiva [1]. Ngay trên chỗ nổi lên của chiếc vòi có con mắt thứ ba [1]. Trang sức gồm vòng tay, vòng bụng và sợi dây Bà la môn tạo hình con rắn [1].
Ngoài tấm da hổ, thần mặc một tấm vải choàng [1]. Tà váy buông ra phía trước, mép vải được thắt lưng giữ lại ở hông, tạo thành hình chiếc túi mở ra ở chân trái [1]. Đầu vải còn lại quấn giữa hai chân, giữ chặt bằng một dây lưng dưới hông, mép vải rủ xuống thành những nếp gấp xếp ly nhỏ [1]. Kiểu trang phục này khá giống trang phục của các nhân vật trên bậc cấp đầu tiên của đài thờ Mỹ Sơn E1 [1].
Trang của Bảo tàng viết rằng chủ đề Ganesha không có nhiều trong các tác phẩm điêu khắc Champa còn lại đến nay, và đây là một trong những tác phẩm hiếm hoi còn tương đối nguyên vẹn, mang đặc điểm phong cách điêu khắc Champa giai đoạn sớm [1].
Tra cứu liên quan
- Nơi phát hiện: thánh địa Mỹ Sơn
- Trang phục giống nhân vật trên: đài thờ Mỹ Sơn E1
- Công nhận cùng đợt: tượng Gajasimha, Tháp Mẫm ở Bảo tàng Chăm
- Nơi lưu giữ: Bảo tàng Điêu khắc Chăm, bảo vật quốc gia ở Đà Nẵng
Điều còn chưa rõ
- Xã mới của Mỹ Sơn: các nguồn đã dẫn không ghi tên xã cũ, nên chưa đối chiếu được với bảng tra (có thể là xã Thu Bồn) [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Ngày công nhận: Báo SGGP ghi 31/12/2020 [4], Việt Nam News viết quyết định ban hành vào ngày đầu năm mới [3] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Vật cầm ở tay trái phía trên và tay phải phía dưới chỉ biết qua ghi chép lúc tìm thấy tượng [1].
Cập nhật: tháng 11/2026
Nguồn tham khảo
- Cổng thông tin du lịch thành phố Đà Nẵng, “Thần Ganesha”, 01/07/2020, https://danangfantasticity.com/bao-tang-dieu-khac-cham-da-nang/than-ganesha, truy cập 04/11/2026.
- VietTimes, “Ảnh: Ngắm 2 bảo vật Quốc gia ở Đà Nẵng vừa được công nhận”, 05/01/2021, https://viettimes.vn/anh-ngam-2-bao-vat-quoc-gia-o-da-nang-vua-duoc-cong-nhan-post141753.html, truy cập 04/11/2026.
- Việt Nam News, “Central city gets two more National Treasures”, 08/01/2021, https://vietnamnews.vn/life-style/854273/central-city-gets-two-more-national-treasures.html, truy cập 04/11/2026.
- Báo Sài Gòn Giải Phóng, “9 bảo vật quốc gia được lưu giữ tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng”, 12/03/2024, https://www.sggp.org.vn/9-bao-vat-quoc-gia-duoc-luu-giu-tai-bao-tang-dieu-khac-cham-da-nang-post730374.html, truy cập 04/11/2026.