Đầu tháng 7/2024, lễ đặt bia tiến sĩ họ Nguyễn Quảng Nam – Đà Nẵng được tổ chức tại nhà thờ của dòng họ ở khối phố Uất Lũy [1]. Đợt dựng bia này khắc tên 45 vị khoa bảng và tiến sĩ nhằm tôn vinh truyền thống hiếu học [1].
Khuôn viên nhà thờ và bối cảnh dòng họ
Nhà thờ họ Nguyễn Quảng Nam – Đà Nẵng tọa lạc tại khối phố Uất Lũy (trước 7/2025: phường Điện Minh, thị xã Điện Bàn), nay thuộc phường Điện Bàn [1]. Công trình được khánh thành vào tháng 5/2014 trên khuôn viên rộng 3.000 m2 sau hơn 2 năm xây dựng [1]. Đến ngày 27/12/2022, tượng đài Chúa Tiên Nguyễn Hoàng được đặt trang trọng trong khuôn viên nhà thờ [1].
Theo bài báo, lịch sử dòng họ Nguyễn Quảng Nam – Đà Nẵng gắn với hành trình mở cõi của Chúa Tiên Nguyễn Hoàng (1525 – 1613) khi vào Nam trấn thủ Thuận Hóa năm 1558 [1]. Năm 1570, Đoan Quận công Nguyễn Hoàng được giao kiêm Trấn thủ vùng Quảng Nam [1]. Tháng 5/1604, ông đặt dinh trấn Thanh Chiêm tại làng Thanh Chiêm, huyện Diên Phước, phủ Điện Bàn (trước 7/2025: phường Điện Phương, thị xã Điện Bàn), nay thuộc phường Điện Bàn, và cử người con thứ sáu là Nguyễn Phước Nguyên làm Trấn thủ, tạo tiền đề để tổ tiên dòng họ Nguyễn cùng nhiều dòng họ khác vào sinh cơ lập nghiệp [1].
Tiêu chí và quy trình xét chọn tiến sĩ khắc bia
Ý tưởng dựng bia tiến sĩ đã có từ hơn 10 năm trước thời điểm thực hiện, nhưng do một số yếu tố khách quan nên đến tháng 10/2023 mới bắt đầu triển khai [1]. Hội đồng thường trực họ Nguyễn Quảng Nam – Đà Nẵng gồm 12 thành viên đảm nhiệm việc tiếp nhận danh sách do hội đồng gia tộc các địa phương gửi lên và sàng lọc kỹ qua nhiều kênh [1].
Quy định xét chọn tiến sĩ để khắc tên lên bia đá yêu cầu người được chọn phải có công trình khoa học được các hội đồng khoa học chứng nhận, có đóng góp cho cộng đồng hoặc từng kinh qua các chức vụ chính trị, đồng thời tự nguyện ký đơn cam kết và đồng ý cho phép khắc tên [1].
Đợt đặt bia đầu tiên và dự tính mở rộng
Đợt đầu tiên khắc tên 45 vị khoa bảng và tiến sĩ [1]. Trong đó, 14 vị khoa bảng đỗ đạt dưới triều Nguyễn trong khoảng thời gian từ năm 1802 đến năm 1945 được khắc trang trọng trên một tấm bia [1]. Ngoài ra có 31 tiến sĩ được lựa chọn từ hơn 160 tiến sĩ của dòng họ Nguyễn Quảng Nam – Đà Nẵng từ trước đến nay [1].
Trong số 31 tiến sĩ được khắc bia đợt này có 2 giáo sư, 1 phó giáo sư và 1 người đã mất [1]. Theo ông Nguyễn Phước Hùng, Chủ tịch Hội đồng dòng họ Nguyễn Quảng Nam – Đà Nẵng, dòng họ dự tính sẽ đặt tổng cộng 10 tấm bia tiến sĩ trong khuôn viên nhà thờ và tiếp tục công tác xét chọn trong thời gian tới [1].
Theo TS. Nguyễn Tấn Thắng, Phó Chủ tịch Hội đồng dòng họ, việc dựng bia nhằm tôn vinh các vị khoa bảng triều Nguyễn, tri ân các sáng lập viên dòng họ và những đơn vị đóng góp xây dựng nhà thờ, đồng thời vinh danh người học thành tài [1]. Ông Nguyễn Văn Thịnh, Giám đốc Trung tâm UNESCO Văn hóa Gia đình và Dòng họ Việt Nam, nhận định với việc xây dựng tượng đài và dựng bia tiến sĩ, họ Nguyễn Quảng Nam – Đà Nẵng có thể trở thành dòng họ đầu tiên ở xứ Quảng thực hiện việc này [1].
Tra cứu liên quan
- Tra cứu khoa bảng và truyền thống: khoa bảng Điện Bàn, gia phả xứ Quảng.
- Nhân vật và địa danh lịch sử: Nguyễn Hoàng, dinh trấn Thanh Chiêm.
- Địa phương và hành chính: phường Điện Bàn, bảng tra phường xã Đà Nẵng.
Điều còn chưa rõ
- Danh sách cụ thể tên tuổi và chức vị của 14 vị khoa bảng triều Nguyễn và 31 vị tiến sĩ được khắc bia đợt đầu chưa được bài báo nêu chi tiết [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Danh tính và năm mất của vị tiến sĩ đã qua đời trong số 31 tiến sĩ chưa có thông tin trong nguồn [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Bài báo không nói rõ đợt này đã dựng bao nhiêu tấm trong tổng số 10 tấm bia dự tính và thời gian dựng các tấm còn lại [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Quảng Nam, “Họ Nguyễn Quảng Nam – Đà Nẵng dựng bia tiến sĩ”, 21/07/2024, https://baodanang.vn/ho-nguyen-quang-nam-da-nang-dung-bia-tien-si-3138288.html, truy cập 24/10/2026.
