Mười hai người đàn ông áo trắng, thắt lưng đỏ, chân đất, đứng thành hai hàng trên sân lăng và chèo một con thuyền không có thật [1]. Đó là hát bả trạo, phần diễn xướng quan trọng nhất của lễ hội cầu ngư.
Một con thuyền bằng người
Đội bả trạo dựng lại một con thuyền bằng chính đội hình của mình. Tổng Mũi đứng đầu, chỉ huy nhịp chèo và lời hát. Tổng Lái đứng cuối. Tổng Khoang ở giữa, lo việc trong khoang. Hai bên là các con trạo, từ mười đến mười sáu người, bao giờ cũng là số chẵn [1].
Trang phục phân vai rõ: Tổng Lái mặc áo dài đen, quần trắng, khăn đen; Tổng Khoang mặc áo ba màu, quần ngắn; con trạo mặc đồ trắng, thắt lưng vải đỏ, đi chân đất. Mỗi người cầm một mái chèo dài 1,2 m sơn đen trắng [1].
Nhạc đệm gồm đàn cò, trống, kèn và sênh [1].
Hát gì
Lời hát ca ngợi công đức cá Ông, cầu cho người đi biển bình an và được mùa cá, xen với những đoạn tả cảnh lao động trên biển [1]. Vì thế bả trạo còn có tên hò đưa linh: nó tiễn và tạ ơn vị thần của ngư dân.
Còn ai hát
Năm 2022, Báo Văn Hóa viết rằng ở Đà Nẵng, người biết hát bả trạo còn rất ít; có phường biển không gom đủ người cho một đội. Đội trạo ở Nại Hiên Đông do ông Cao Văn Minh lập từ năm 1998 [2].
Lý do được nêu là lễ cầu ngư thu nhỏ dần, lớp trẻ ít gắn với biển, còn lớp già thì ngày một yếu [2].
Điều còn chưa rõ
Năm bả trạo được ghi vào danh mục di sản quốc gia được các báo ghi khác nhau: Tuổi Trẻ đưa tin việc công nhận vào tháng 9/2013 [1], còn một số nơi ghi năm khác. Bài này chưa mở được quyết định gốc.
Ít người biết
- Số con trạo luôn là số chẵn [1].
- Tên gọi ghép từ hai chữ: “bả” là nắm chắc, “trạo” là mái chèo [1].
- Bả trạo là một trong những loại hình nghệ thuật dân gian được nêu khi Hội An vào mạng lưới thành phố sáng tạo của UNESCO.
Đến tận nơi
Bả trạo không diễn hằng ngày. Muốn xem phải đến đúng dịp lễ cầu ngư ở các làng biển, thường vào những tuần sau Tết.
Nguồn tham khảo
- Tuổi Trẻ, “Hát bả trạo trong lễ hội của ngư dân vùng biển”, 22/9/2013, https://tuoitre.vn/hat-ba-trao-trong-le-hoi-cua-ngu-dan-vung-bien-570048.htm, truy cập 11/10/2026.
- Báo Văn Hóa, “Di sản hát Bả trạo ‘đỏ mắt’ tìm người kế thừa”, 11/11/2022, https://baovanhoa.vn/di-san/di-san-hat-ba-trao-do-mat-tim-nguoi-ke-thua-48944.html, truy cập 11/10/2026.
