Nhà rông vừa là nơi họp làng, tổ chức lễ hội, vừa gắn với quan niệm của người Xơ Đăng về mối liên hệ giữa cộng đồng và thần linh. Một bài báo năm 2019 ghi nhận rằng tại Nam Trà My, nhà rông từng hiện diện ở Trà Cang và Trà Nam nhưng nhiều công trình đã hư hại, trong khi việc phục dựng gặp khó khăn [1].
Nhà chung của cộng đồng
Bài báo mô tả nhà rông là không gian diễn ra nhiều hoạt động chung: lễ hội, vui chơi, hội họp, đón khách và bàn những việc liên quan đến cộng đồng. Các già làng cũng lui tới để giải quyết công việc theo tập tục [1].
Vì vậy, nhà rông không chỉ là một công trình để ở hay trú chân. Nguồn ví vai trò của nó với đình làng của người Việt, đồng thời ghi nhận quan niệm rằng làng có nhà rông lớn, đẹp được xem là hùng mạnh [1]. Đây là cách diễn giải của bài báo năm 2019 về ý nghĩa xã hội của kiến trúc này.
Hình dáng, vật liệu và biểu tượng
Theo bài báo, người Xơ Đăng dùng vật liệu sẵn có trong rừng như gỗ, tranh, tre, nứa, lá và song mây để dựng nhà. Mái cao, có dáng như lưỡi búa; phần đỉnh nóc là nơi nghệ nhân thể hiện hoa văn, chạm trổ và tạo hình [1].
Nguồn ghi lại quan niệm của người Xơ Đăng rằng mái nhà rông cao là nơi hội tụ khí thiêng của trời đất và là cầu nối giữa con người với vũ trụ. Bởi thế, nhà rông còn gắn với niềm tin vào thần linh và những giá trị tinh thần của cộng đồng [1]. Bài báo dùng hình ảnh gà mẹ và đàn gà con để diễn tả nhà rông ở trung tâm, những ngôi nhà khác quây quanh [1].
Trước sân thường có cây nêu và, trong một số lễ hội, có cột đâm trâu. Bài báo kể cây nêu được trang trí bằng nhiều mô típ; riêng cây nêu hoàn chỉnh trong lễ “ăn trâu huê” có 17 chi tiết, gồm hình chim, đầu gà, lá phướn và các biểu tượng mặt trời, mặt trăng, ngôi sao, hoa lá [1].
Tình trạng được ghi nhận năm 2019
Ở phần nói về Quảng Nam, tác giả nhận xét loại kiến trúc này khi ấy gần như vắng bóng trong đời sống làng bản. Bài báo cho biết trước đó ở Trà Cang và Trà Nam cũ có một số nhà rông, nhưng công trình bị hư hại theo thời gian và người dân không có khả năng phục dựng [1]. Trà Cang cũ nay thuộc xã Trà Tập, còn Trà Nam cũ thuộc xã Trà Linh.
Bài báo năm 2019 cũng nêu rằng tại nhiều thôn bản ở Nam Trà My và Bắc Trà My, nhà làng truyền thống đã được thay bằng nhà sinh hoạt cộng đồng. Một số nơi còn nhà làng nhưng công trình xuống cấp, trong bối cảnh thiếu kinh phí hoặc vật liệu sửa chữa [1]. Tác giả nhận xét một số nhà văn hóa xây dựng theo kiểu bê tông, ít chú ý đến cảnh quan, kiến trúc, nội thất và vật liệu, nên không giữ được những đặc điểm văn hóa mà bài báo xem là cốt lõi [1].
Bảo tồn gắn với không gian sống
Tác giả đề xuất nghiên cứu, tư vấn và hỗ trợ phục dựng nhà rông tại một số làng tái định cư ở Nam Trà My trong khuôn khổ đề án bảo tồn văn hóa các dân tộc miền núi Quảng Nam [1]. Đây là kiến nghị của bài báo, không phải xác nhận rằng việc phục dựng đã được triển khai [1].
Lập luận trong bài gắn nhà rông với toàn bộ không gian làng: nhà sàn, kho lúa, nghề truyền thống, trang phục và nơi sinh hoạt lễ hội. Tác giả cho rằng việc chuyển đến nơi ở mới cần đi cùng sự tiếp nối di sản văn hóa của cộng đồng [1]. Tình trạng các nhà rông tại những địa bàn này sau năm 2019 chưa được nguồn cung cấp cập nhật.
Tra cứu liên quan
- Tra thêm: tượng thần giữ làng.
- Cộng đồng: người Cơ ở Trà My, người Cơ Tu, nhà guol của người Cơ Tu
- Địa bàn: xã Trà Tập, xã Trà Linh, xã Trà My
Điều còn chưa rõ
- Bài báo không nêu cụ thể các làng có nhà rông bị hư hại hoặc vị trí từng công trình [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tình trạng bảo tồn, phục dựng sau năm 2019 chưa được xác định từ nguồn này [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Bảo tồn nhà rông của người Xê Đăng”, 11/11/2019, https://baodanang.vn/bao-ton-nha-rong-cua-nguoi-xe-dang-3027590.html, truy cập 23/10/2026.