Nhà thờ tộc Nguyễn (còn gọi là nhà thờ tộc Nguyễn Văn) tọa lạc tại thôn Xuân Phú, nay thuộc xã Chiên Đàn, thành phố Đà Nẵng [1][2]. Công trình được xây dựng vào khoảng năm 1885 dưới thời Nguyễn và từng là nơi hội họp, chỉ đạo của các lãnh đạo cách mạng qua hai cuộc kháng chiến [1][2]. Di tích lịch sử này đã được chính quyền công nhận xếp hạng cấp tỉnh và tiến hành trùng tu quy mô vào các năm 2012 – 2013 [1][2].
Lịch sử khởi dựng và đặc điểm kiến trúc
Nguyên thủy ngôi nhà thờ trước đây là nhà ở của ông Nguyễn Tấn Trang và bà Nguyễn Thị Đợi tại vùng đất Xuân Trung (sau đổi thành thôn Xuân Phú, xã Tam Thái cũ) [1]. Công trình được xây dựng vào khoảng năm 1885 dưới triều Nguyễn, đặt trong khuôn viên đất rộng gần 3.000 m² [1][2].
Ngôi nhà thờ được dựng bằng gỗ mít và gỗ kiềng kiềng, kết cấu theo lối nhà rường truyền thống gồm 3 gian và 2 chái [2]. Ở góc sân trước có đặt tấm bia ghi nhận Di tích lịch sử nhà tộc kèm theo danh sách 39 người con cháu có công với nước [2]. Bên trong không gian thờ tự, nhiều hiện vật lịch sử vẫn được bảo tồn, bao gồm chiếc bàn làm việc của các cán bộ Võ Chí Công, Khưu Thúc Cự, Lê Huy Lưu và chiếc ghế bành của ông Trương Kiểm, nguyên Bí thư Phủ ủy Tam Kỳ [2].
Đến năm 2012, UBND huyện Phú Ninh cũ lập hồ sơ triển khai công tác trùng tu di tích với tổng kinh phí đầu tư hơn 1 tỷ đồng [1]. Công trình hoàn tất việc tôn tạo và khánh thành đưa vào sử dụng vào đầu năm 2013 [1].
Cơ sở hoạt động cách mạng qua các thời kỳ
Trong lịch sử phong trào đấu tranh tại địa phương, nhà thờ tộc Nguyễn là nơi thành lập chi bộ Đảng đầu tiên vào năm 1940 hoạt động trên địa bàn Bắc Tam Kỳ [1]. Nơi đây sau đó trở thành đầu mối đón tiếp các cán bộ của tỉnh, phủ và các chi bộ cơ sở khắp nơi về bắt liên lạc và triển khai công tác [1].
Thời kỳ tiền khởi nghĩa trước năm 1945, các cán bộ như Võ Chí Công, Khưu Thúc Cự, Trương Chí Cương, Lê Thuyết, Nguyễn Chánh đã sử dụng ngôi nhà để tổ chức nhiều cuộc họp công khai và bán công khai [2]. Các cuộc họp này bàn bạc quyết sách phát triển phong trào đấu tranh chống sưu thuế của chính quyền Pháp và Nam triều, đồng thời chuẩn bị cho tổng khởi nghĩa giành chính quyền năm 1945 theo lời kêu gọi của Mặt trận Việt Minh [1][2].
Trong kháng chiến chống Pháp, nhà thờ trở thành trụ sở làm việc của UBND Phủ Tam Kỳ và Ban Giám đốc cơ xưởng quân giới Đại đoàn 27 [2]. Nơi đây cũng là địa điểm mở các lớp bổ túc văn hóa của Hội Phụ nữ tỉnh, đồng thời tổ chức tập hợp lực lượng và phân công cán bộ tập kết ra Bắc hoặc ở lại hoạt động sau Hiệp định Genève [2].
Bước sang giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, ngôi nhà là đầu mối liên lạc, ăn ở và hội họp bí mật của nhiều lãnh đạo Khu ủy Khu V và Tỉnh ủy Quảng Nam như Hồ Nghinh, Võ Chí Công, Trương Chí Cương, Lê Khắc Thuật, Cao Sơn Pháo, Đỗ Thế Chấp [2]. Đến tháng 3/1965, do bị phát hiện cơ sở, lực lượng đối phương đã tiến hành khủng bố, phá dỡ nhà thờ và truy bức gia đình dòng tộc [2]. Nhờ sự đấu tranh và bảo bọc của người dân địa phương, ngôi nhà thờ chính cùng gia phả của tộc họ vẫn được giữ gìn nguyên vẹn [2].
Quản lý và sinh hoạt dòng họ
Hằng năm vào tháng Ba, dòng tộc tổ chức ngày giỗ họ kết hợp lễ tuyên dương, trao thưởng cho con cháu đạt thành tích học tập tốt [2]. Theo bài báo năm 2016, người trông nom, hương khói và mở cửa tiếp đón các đoàn khách đến thăm di tích là ông Nguyễn Cam (khi đó 85 tuổi), cháu đời thứ 10 của dòng họ [2].
Tại địa bàn xã Chiên Đàn ngày nay, ngoài nhà thờ tộc Nguyễn còn có các di tích lịch sử và văn hóa khác như đình Phú Trà và địa đạo Gò Dẫn.
Tra cứu liên quan
- Công trình và di tích lân cận: đình Phú Trà, địa đạo Gò Dẫn
- Nhân vật hoạt động tại di tích: Võ Chí Công, Hồ Nghinh, Trương Chí Cương
- Địa bàn hành chính: xã Chiên Đàn, Tam Kỳ
Điều còn chưa rõ
- Năm xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh: bài báo năm 2013 ghi nhận năm 2008 [1], trong khi bài báo năm 2016 dẫn lời lãnh đạo xã ghi năm 2009 [2] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Số hiệu và ngày ban hành quyết định xếp hạng di tích chưa được các bài báo nêu chi tiết [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Trùng tu di tích nhà thờ tộc Nguyễn”, 21/01/2013, https://baodanang.vn/trung-tu-di-tich-nha-tho-toc-nguyen-3125638.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Một ‘địa chỉ đỏ’ ở Phú Ninh”, 05/05/2016, https://baodanang.vn/mot-dia-chi-do-o-phu-ninh-3104919.html, truy cập 23/10/2026.
