Phan Huỳnh Điểu bắt đầu sáng tác từ năm 1940 với ca khúc “Trầu cau”; sự nghiệp của ông kéo dài qua nhiều giai đoạn lịch sử và để lại hơn 100 ca khúc [1]. Ông sinh tại Đà Nẵng, quê gốc ở Điện Bàn, và mất tại Thành phố Hồ Chí Minh ngày 29/6/2015 [2].
Khởi đầu với ca khúc hành khúc
“Đoàn giải phóng quân”, sau đổi tên thành “Đoàn Vệ quốc quân”, được Báo Nhân Dân gắn với thời kỳ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 [1]. Bài báo nói ca khúc được phổ biến đầu tiên ở Quảng Nam – Đà Nẵng. Bản tin về cuộc đời ông trên Báo Đà Nẵng cụ thể hơn: tác phẩm được viết và phổ biến tại Quảng Nam – Đà Nẵng vào cuối năm 1945, sau đó được in 2.000 bản tại tiệm sách Tân Hoa ở Huế năm 1946 [2].
Hai nguồn cho biết tên ban đầu là “Đoàn giải phóng quân”, sau đổi thành “Đoàn Vệ quốc quân”, nhưng không nói rõ thời điểm đổi [1][2].
Báo Đà Nẵng kể ông trở lại chiến trường Trung Trung Bộ tháng 12/1964, làm việc tại Ban văn nghệ khu [2]. Khi quân Mỹ đổ bộ vào Đà Nẵng năm 1965, ông viết “Ra tiền tuyến” dưới bút danh Huy Quang [2].
Hành khúc và tình ca
Trong các tác phẩm được hai nguồn nhắc đến có “Hành khúc ngày và đêm”, “Cuộc đời vẫn đẹp sao”, “Thuyền và biển”, “Ở hai đầu nỗi nhớ”, “Sợi nhớ sợi thương” và “Anh ở đầu sông em cuối sông” [1][2]. Bài Nhân Dân cho biết “Hành khúc ngày và đêm” được phổ từ bài thơ cùng tên của Bùi Công Minh năm 1972 [1]. Bài này cũng kể “Cuộc đời vẫn đẹp sao” ra đời năm 1970, khi nhạc sĩ bị thương và đang điều trị trong bệnh viện; ông phổ nhạc từ “Bài thơ tình yêu” của Dương Hương Ly [1].
Nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh, Nhân Dân ghi hơn một nửa trong hơn 100 ca khúc là phổ thơ [1]. Báo Đà Nẵng ước lượng khoảng 100 ca khúc, một nửa phổ thơ [2]. Hai nguồn không cung cấp danh mục thống kê đầy đủ [1][2].
Âm nhạc gắn với quê hương
Các bài viết kể tên những ca khúc về Quảng Nam – Đà Nẵng như “Bài ca Núi Thành”, “Đà Nẵng là nỗi nhớ”, “Ôi sông Hàn” và “Quảng Nam yêu thương” [1]. Tại đêm nhạc mừng tuổi 90 năm 2014, ông nói mình còn món nợ vì chưa viết được bài nào hay cho quê hương [2].
Ngày 29/6/2015, Phan Huỳnh Điểu qua đời tại Thành phố Hồ Chí Minh; Báo Đà Nẵng ghi nguyên nhân là suy hô hấp và bạch cầu cấp [2]. Tác phẩm của ông nối âm nhạc với thơ, các hành khúc thời chiến và ký ức về Đà Nẵng, Quảng Nam [1][2]. Có thể đọc thêm về danh nhân xứ Quảng, sông Hàn, Đà Nẵng giai đoạn 1945 – 1975 và phường Điện Bàn.
Tra cứu liên quan
- Nhân vật và vùng đất: danh nhân xứ Quảng, Võ Chí Công, phường Điện Bàn
- Âm nhạc và địa danh: sông Hàn, Đà Nẵng giai đoạn 1945 – 1975
Điều còn chưa rõ
- Bài Nhân Dân ghi ngày sinh 11/11/1924; phần nhan đề/đoạn kỷ niệm trong trang có chỗ in nhầm 2924. Dùng năm 1924 theo thông tin tiểu sử trong bài, lỗi in cần được đối chiếu [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Nguồn chỉ ghi nguyên quán là Điện Bàn, Quảng Nam, không nêu xã/phường cụ thể để quy đổi sang địa giới hiện nay [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Hai nguồn cùng nêu khoảng hơn 100 hoặc khoảng 100 ca khúc, nhưng không cung cấp danh mục thống kê đầy đủ [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Cách ghi thời điểm đổi tên “Đoàn giải phóng quân” thành “Đoàn Vệ quốc quân” chưa được hai nguồn giải thích thống nhất [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Nhân Dân, “Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu: Tình yêu ở lại”, https://special.nhandan.vn/phan-huynh-dieu-cung-tinh-yeu-o-lai/index.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Chỉ còn tình yêu ở lại…”, 4/7/2015, https://baodanang.vn/chi-con-tinh-yeu-o-lai-3029007.html, truy cập 23/10/2026.