Một căn nhà tranh hai gian ở Xóm Da vừa là nơi sinh hoạt, vừa có gian kín để in truyền đơn và tài liệu [1]. Hồ sơ di tích xác định đây là cơ quan bí mật của Tỉnh ủy Quảng Nam trong giai đoạn đầu hoạt động tại Hội An [1].
Một địa điểm bí mật gần trung tâm
Sau khi Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Quảng Nam thành lập tại Hội An ngày 28/3/1930, Tỉnh ủy cần một địa điểm liên lạc và in ấn an toàn [1]. Hồ sơ cho biết ngôi nhà tranh ở Xóm Da, ấp Xuân Lâm, được chọn làm cơ quan bí mật; vị trí được mô tả cách Tòa Công sứ khoảng 400 m [1].
Ngôi nhà ban đầu có hai gian, dựng bằng vật liệu đơn giản như mây, tre và dừa nước [1]. Một gian dùng sinh hoạt chung, gian còn lại phục vụ in truyền đơn và tài liệu [1]. Phía sau nhà có giếng cổ gọi là Giếng xóm Da; nước giếng được dùng sinh hoạt và nấu hồ phục vụ việc in ấn [1].
Hội họp, huấn luyện và in tài liệu
Trong tháng 4/1930, Tỉnh ủy tổ chức chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở Hội An gồm ba người, do Hà Mùi làm bí thư [1]. Tỉnh ủy mở các lớp huấn luyện ngắn ngày vào ban đêm ở bãi cát Xóm Mới và Trường Lệ; mỗi lớp có khoảng năm đến bảy học viên [1].
Theo bài viết, nhà ở Xóm Da được bố trí bằng cách tạo vỏ bọc cho người ở, qua đó che giấu hoạt động của cán bộ Tỉnh ủy [1]. Ngôi nhà trở thành nơi hội họp, in ấn báo chí và truyền đơn trong thời gian cơ quan hoạt động tại đây [1]. Hồ sơ nêu một cuộc vây bắt của thực dân Pháp ngày 20/10/1930, sau khi cơ quan bị lộ; ba người bị bắt tại chỗ và tài liệu, dụng cụ in bị tịch thu [1].
Địa điểm này thuộc cụm di tích cách mạng của Hội An, bên cạnh nhà ông Huỳnh Đủ, Xóm Mồ Côi và Xóm Chiêu. Bức tranh rộng hơn được trình bày trong bài di tích cách mạng trong phố cổ Hội An [1].
Tra cứu liên quan
- Cơ sở cách mạng: nhà ông Huỳnh Đủ, Xóm Mồ Côi, Xóm Chiêu
- Khảo cổ Hội An: khảo cổ học ở Hội An
- Bối cảnh đô thị: Hội An, thương cảng Faifo
Điều còn chưa rõ
- Bài nguồn mô tả quá trình dùng nhà làm cơ quan và vụ vây bắt, nhưng một số nhân danh trong bản văn có lỗi đánh máy; cần đối chiếu tư liệu gốc trước khi xác quyết cách viết [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Hồ sơ được cung cấp không ghi rõ tình trạng bảo tồn hiện nay của căn nhà [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, “Di tích lịch sử cách mạng nhà ông Nguyễn Gừng”, 13/09/2013, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/Di-tich-lich-su/Di-tich-lich-su-cach-mang-nha-ong-Nguyen-Gung-179.html, truy cập 21/10/2026.