Trước khi có Bảo tàng Điêu khắc Chăm, có một khu vườn. Trước khi có khu vườn, có một viên công sứ quyết định rằng những pho tượng nằm rải rác ở các làng nên được đem về một chỗ [1][2].
Năm mươi pho tượng
Charles Lemire là công sứ Pháp ở tỉnh Quảng Nam. Trong hai năm 1891 và 1892, ông cho sưu tập hiện vật từ các làng Trà Kiệu và Khương Mỹ rồi đưa về đặt tại công viên Tourane [1]. Riêng năm 1892, có năm mươi tác phẩm điêu khắc được chuyển về đây [2].
Năm 1893, ông đề nghị lập một bảo tàng ở Tourane [2].
Người mở đường, người làm xong
Lemire không kịp thấy bảo tàng. Việc ông khởi đầu được những người của Trường Viễn Đông Bác Cổ tiếp tục suốt từ năm 1902 đến 1919, đứng đầu là Henri Parmentier [1]. Tòa nhà đầu tiên được dựng năm 1915, ba năm sau khi Lemire qua đời, trên chính khu vườn ông đã chọn [1][2].
Đó là Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng ngày nay.
Điều còn chưa rõ
Bài này chỉ có hai nguồn viết về bảo tàng, nên Lemire hiện ra ở đây gần như chỉ qua một việc. Ông sinh năm nào, làm công sứ từ khi nào, và việc đưa tượng khỏi nơi chúng được thờ có gây phản ứng gì ở các làng, đều chưa có nguồn.
Ít người biết
- Năm mất của ông có thể suy ra từ chi tiết bảo tàng xây ba năm sau khi ông mất: khoảng 1912 [2].
- Khu đất ông chọn đặt tượng nay vẫn là khuôn viên bảo tàng [1].
- Tourane khi ông gom tượng mới thành nhượng địa được vài năm; xem Tourane 1888–1918.
Nguồn tham khảo
- Dương Hưng Minh, “Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng trước các thách thức mới của phát triển bền vững”, Tạp chí Khoa học và Công nghệ – Đại học Đà Nẵng, tập 21, số 11.1, 2023, từ tr. 5, https://jst-ud.vn/jst-ud/article/download/8849/6034/18724, truy cập 11/10/2026.
- Việt Nam News, “Chăm museum gets breath of fresh air”, 6/11/2017, https://vietnamnews.vn/sunday/features/416014/cham-museum-gets-breath-of-fresh-air.html, truy cập 11/10/2026.