Trong các cuộc hò khoan xưa ở xứ Quảng, mục tiêu của mỗi bên là làm cho bên kia không đối lại được [1]. Thường là trai gái làng này hát với làng kia, và dạng được ưa nhất là “hát kiến tại”: thấy gì hát nấy, ứng tác ngay tại chỗ [1].
Hát để thắng
Theo Báo Pháp luật Việt Nam, hò khoan có nhiều lối, trong đó hấp dẫn và nhiều chuyện để kể nhất là hát kiến tại, tức hát đối đáp ứng tác tại chỗ, còn gọi là hát xạo [1]. Người cùng làng thi tài với nhau, nhưng phổ biến nhất là làng này hát với làng kia; bên thua là bên không đối lại được [1].
Hò khoan thuộc nhóm hát đối đáp có mặt khắp nước, cùng với quan họ, ví, giặm; đó là cuộc trò chuyện bằng lời hát của người lao động, phần lớn là trai gái [2].
Hò khoan hôm nay
Theo Báo Văn Hóa, hò khoan xứ Quảng đang đứng trước nguy cơ mai một: không còn nhiều người mặn mà, tiếng hò giờ chủ yếu vang lên trong các dịp lễ hội, và đội ngũ sáng tác ngày càng hiếm [3]. Ở Hội An vẫn có những người hát được lối kiến tại, như ông Phạm Đúng, tức Ba Đúng, ở thôn Vạn Lăng, Cẩm Thanh, người biết hát từ năm hai mươi tuổi [4]. Khi Hội An vào mạng lưới thành phố sáng tạo của UNESCO, hò khoan được nêu cùng với hát bả trạo và bài chòi. Xem Hội An thành phố sáng tạo.
Còn hò vè?
Mục chờ viết ghi “hò khoan, hò vè xứ Quảng”. Chúng tôi chưa tìm được nguồn đáng tin về vè xứ Quảng (lối kể chuyện bằng lời vần) để viết.
Điều còn chưa rõ
Hò khoan xứ Quảng khác gì hò khoan Nghệ Tĩnh hay hò khoan Lệ Thủy về làn điệu, cấu trúc? Cần nghiên cứu âm nhạc học.
Nguồn tham khảo
- Báo Pháp luật Việt Nam, “Kể chuyện hò khoan”, https://baophapluat.vn/ke-chuyen-ho-khoan-post59919.html, truy cập 11/10/2026.
- Nguyễn Thị Ngọc Điệp, “Hát mời trong dân ca đối đáp người Việt dưới góc nhìn văn hóa”, Tạp chí Khoa học Trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh, tập 14, số 4b (2017), tr. 37–43, https://journal.hcmue.edu.vn/index.php/hcmuejos/article/download/208/200, truy cập 11/10/2026.
- Báo Văn hóa, “Nghệ thuật Hò khoan: khúc ca của kết nối và sáng tạo”, https://baovanhoa.vn/van-hoa/khuc-ca-cua-ket-noi-va-sang-tao-146502.html, truy cập 11/10/2026.
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn di sản văn hóa Hội An, “Lão ngư dân với niềm đam mê nghệ thuật”, Bản tin Bảo tồn Di sản, số 02(30)/2015, https://hoianheritage.net/uploads/download/le-thi-ngoc-huong.pdf, truy cập 11/10/2026.
