Dân gian xứ Quảng lưu giữ kho tàng làn điệu phong phú từ hò, vè cho đến kịch hát dân ca và trò chơi trẻ thơ [1]. Trong công tác nghiên cứu âm nhạc dân gian tại vùng đất này, ba nhạc sĩ Trương Đình Quang, Trần Hồng và Trịnh Tuấn Khanh đã ghi lại nhiều tư liệu điền dã và xuất bản các công trình có giá trị khảo cứu [1].
Trương Đình Quang: kịch hát bài chòi và âm nhạc dân gian
Nhạc sĩ Trương Đình Quang sinh ngày 2/8/1930 tại Hội An (nay thuộc địa bàn phường Hội An) và qua đời ngày 22/12/2021 [1]. Ông là hội viên Hội Nhạc sĩ Việt Nam và hội viên Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam [1]. Từ thời trẻ ở Hội An, ông cùng các nhạc sĩ Vương Gia Khang, Dương Minh Ninh, Lê Trọng Nguyễn, Hoàng Tú Mỹ tổ chức các sinh hoạt âm nhạc [1]. Trong kháng chiến chống Pháp, ông có các sáng tác về thanh thiếu niên và bộ đội như “Đàn chim trắng”, “Đi gây cơ sở”, “Tiến lên Lạc Hồng” [1].
Năm 1969, khi giữ vị trí Trưởng ban Nghiên cứu, sáng tác và đào tạo của Đoàn Ca kịch bài chòi Liên khu V, ông biên soạn tập sách “Thuật ngữ âm nhạc đối chiếu”, khảo cứu về hòa thanh và phức điệu trong kịch hát bài chòi [1]. Sau khi đất nước thống nhất, ông về công tác tại Sở Văn hóa – Thông tin Quảng Nam – Đà Nẵng, nghiên cứu âm nhạc dân gian và âm nhạc cổ truyền [1]. Sách “Hội An: Đất và Người” ghi nhận ông có công điền dã, sưu tầm, nghiên cứu văn hóa văn nghệ dân gian từ Quảng Nam vào đến Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa [1].
Ông tham gia giảng dạy âm nhạc dân tộc tại các trường nghệ thuật, truyền dạy về hò khoan xứ Quảng, vè Quảng, bài chòi và trống chiến trống chầu [1]. Về sân khấu bài chòi, ông là tác giả các kịch bản “Tiếng sấm Tây Nguyên”, “Vượt Chư Lây”, “Quê hương dậy sóng” [1]. Các công trình xuất bản chính gồm: “Thuật ngữ âm nhạc đối chiếu”, “Lịch sử kịch hát bài chòi”, “Men rượu hồng đào” (Dân ca Quảng Nam), “Tuồng hát bộ Quảng Nam”, “Với bài hát và ca kịch quê hương”, “Hát bả trạo, hò đưa linh” (viết chung với Trương Duy Hy) và “Tai nghe trống chiến trống chầu” [1]. Ông được trao tặng Giải thưởng Nhà nước năm 2011 [1].
Trần Hồng: từ kịch dân ca đến âm nhạc Chăm
Nhạc sĩ Trần Hồng sinh ra và lớn lên tại huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi [1]. Ông từng tham gia công tác tại Đoàn văn công tỉnh Quảng Ngãi [1]. Năm 23 tuổi (vào năm 1954), ông tập kết ra miền Bắc và có thời gian học tập cùng các nhà nghiên cứu, nghệ sĩ như Nguyễn Lai, Văn Phước Khôi, nhạc sĩ Lê Yên, Lưu Hữu Phước và Trần Văn Khê [1].
Sau ngày đất nước thống nhất, ông đảm nhiệm chức vụ Phó đoàn ca múa Quảng Nam – Đà Nẵng, sau đó làm Phó phòng Văn nghệ thuộc Sở Văn hóa – Thông tin Quảng Nam – Đà Nẵng [1]. Năm 1994, ông nghỉ hưu và dành thời gian nghiên cứu văn nghệ dân gian vùng đất này [1].
Các tác phẩm nghiên cứu của ông gồm có: “Âm nhạc kịch dân ca”, “Nhạc đàn kịch dân ca”, “Dân ca đất Quảng”, “Nhạc tuồng”, “Những điệu hò xứ Quảng”, “Âm nhạc dân tộc Chăm: sự giao thoa âm nhạc giữa Chăm và Việt” [1]. Bên cạnh đó, ông còn thực hiện các công trình sưu tầm về hát sắc bùa, hát bả trạo và hò đưa linh [1]. Những công trình này đã nhận giải thưởng từ Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng, Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam và Hội Nhạc sĩ Việt Nam [1].
Trịnh Tuấn Khanh: đồng dao và trò chơi trẻ em
Nhạc sĩ Trịnh Tuấn Khanh sinh năm 1954 tại Hà Nam [1]. Sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Sư phạm nghệ thuật và Đại học Văn hóa Hà Nội, ông chuyển vào công tác tại miền Trung, làm Trưởng bộ môn Âm nhạc và giảng dạy tại Trường Cao đẳng Sư phạm Quảng Nam – Đà Nẵng (về sau là Trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng) [1].
Bên cạnh các ca khúc viết cho lứa tuổi thiếu nhi, ông tập trung sưu tầm mảng đồng dao và trò chơi trẻ em truyền thống [1]. Công trình “119 trò chơi đồng dao dành cho trẻ em” của ông đã đoạt giải B tại Giải thưởng Văn học – Nghệ thuật thành phố Đà Nẵng lần thứ 4 (giai đoạn 2015 – 2020) [1]. Ông đã cho xuất bản 4 tập sách về trò chơi dân gian cùng các bài viết nghiên cứu về dân ca như “Âm luyến láy trong dân ca Quảng Nam”, “Từ hò ba lý đến điệu lý quê em” [1].
Nhạc sĩ chia sẻ rằng môi trường văn nghệ dân gian Quảng Nam – Đà Nẵng đã cung cấp chất liệu cho công việc sáng tác và nghiên cứu của ông, với nhiều thể điệu như hò khoan, hò ba lý, lý tang tít, hò bả trạo, lý đi chợ, vè Quảng hay lý xăm [1].
Tra cứu liên quan
- Dân ca và diễn xướng: hò khoan xứ Quảng, bài chòi, hát bả trạo
- Danh nhân văn hóa: danh nhân xứ Quảng
- Địa bàn: phường Hội An
Điều còn chưa rõ
- Năm sinh chính xác và thông tin năm mất (nếu có) của nhạc sĩ Trần Hồng; bài báo chỉ nêu mốc 23 tuổi khi tập kết năm 1954 và năm nghỉ hưu 1994 mà không ghi ngày tháng năm sinh cụ thể [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Danh mục chi tiết các bài hát thiếu nhi và thời điểm xuất bản 4 tập sách trò chơi dân gian của nhạc sĩ Trịnh Tuấn Khanh [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Quảng Nam, “Bước ra từ câu hát dân gian xứ Quảng”, 08/05/2023, https://baodanang.vn/buoc-ra-tu-cau-hat-dan-gian-xu-quang-3051991.html, truy cập 24/10/2026.