Nghề làm muối thủ công là một nét sinh hoạt kinh tế lâu đời của cư dân ven biển miền Trung, gắn liền với các vùng diêm nghiệp như bài khảo cứu muối xứ Quảng thời Nguyễn từng ghi nhận [1]. Đến năm 2017, theo Báo Quảng Nam, xã Tam Hòa (trước 7/2025: xã Tam Hòa, huyện Núi Thành), nay thuộc xã Tam Anh của thành phố Đà Nẵng, là khu vực sản xuất muối duy nhất còn lại trên địa bàn tỉnh Quảng Nam lúc bấy giờ [1]. Cánh đồng muối tập trung chủ yếu tại hai thôn Hòa Bình và Bình An, nơi các thế hệ diêm dân duy trì phương pháp kết tinh muối hạt trên nền bạt [1].
Quy trình làm muối phơi bạt
Quy trình sản xuất muối tại Tam Hòa đòi hỏi nhiều công sức và sự kiên trì qua từng công đoạn [1]. Theo bài báo năm 2017, do cơ sở hạ tầng nghề muối còn thô sơ, người dân phải tự huy động vốn để dồn các ụ đất, chia ruộng thành từng khoảnh nhỏ rồi trải bạt nylon xuống đáy [1]. Sau đó nước được dẫn vào để kết tinh trong nắng thành muối [1].
Để tạo ra hạt muối đạt yêu cầu, diêm dân tuân thủ quy trình phơi nước kết tinh trong khoảng thời gian từ 5 – 6 ngày [1]. Thời gian chờ này giúp hạt muối rắn, trắng và mặn [1]. Bài báo tả cảnh trưa nắng tháng Tư, diêm dân tất tả kéo nước hay dồn muối đã khô quanh các khoảnh ruộng lót bạt [1]. Theo một diêm dân ở thôn Hòa Bình, vụ muối bắt đầu từ tháng Tư [1].
Những khó khăn và bấp bênh của nghề diêm nghiệp
Dù hạt muối làm ra sạch và chắc, nghề muối ở Tam Hòa năm 2017 đối diện với rất nhiều trở ngại khiến quy mô sản xuất thu hẹp dần [1]. Trở ngại lớn nhất là sự lệ thuộc hoàn toàn vào điều kiện thời tiết [1]. Công việc phơi muối cần nhiều ngày nắng to liên tục, nên chỉ cần một cơn mưa dông bất chợt ập xuống là toàn bộ mẻ muối đang chờ thu hoạch sẽ bị tan rã, công sức của diêm dân xem như mất trắng [1]. Người dân nơi đây thường trực nỗi lo mưa bão, đang ngủ chỉ cần nghe tiếng mưa rơi lộp độp là thảng thốt [1].
Bên cạnh yếu tố tự nhiên, lực lượng lao động trẻ tại làng rời quê đi tìm công việc mới ngày một nhiều, khiến đồng muối chỉ còn lại những diêm dân lớn tuổi bươn bải bám trụ [1]. Năm 2017, theo bài báo, tổng diện tích đất có khả năng sản xuất muối của xã là hơn 20 ha, nhưng diện tích thực tế đưa vào canh tác đã sụt giảm chỉ còn khoảng 6 ha với số ít hộ dân duy trì công việc [1].
Khâu tiêu thụ sản phẩm cũng là nỗi ám ảnh đối với người làm muối địa phương [1]. Trước đây, xã từng ký kết hợp đồng cung cấp muối cho các xã thuộc huyện miền núi của tỉnh Quảng Nam, nhưng về sau thỏa thuận phải chấm dứt do sản lượng làm ra quá ít ỏi [1]. Người dân phụ thuộc vào các đầu nậu tại huyện Núi Thành cũ hoặc một số thương lái từ tỉnh Quảng Ngãi ra thu mua, thường xuyên gặp tình trạng bị ép giá [1]. Về biến động giá cả, năm trước đó giá muối chỉ đạt khoảng 1.200 đồng/kg; đến đầu vụ năm 2017 giá tăng lên mức 7.000 đồng/kg nhưng người làm muối vẫn bất an vì lo ngại giá tụt dốc vào cuối mùa vụ [1]. Ngoài ra, tin đồn thiếu kiểm chứng cho rằng diêm dân sợ mưa nên thu hoạch sớm, khiến muối kém trắng và kém đậm, cũng gây hoài nghi cho đầu nậu, dù theo bài báo, những diêm dân gắn bó với nghề vẫn có quy trình làm muối sạch [1].
Chính sách và hướng tìm lối ra cho diêm dân
Trước tình trạng nghề muối suy thoái, chính quyền huyện Núi Thành cũ xác định sản xuất muối là một thành phần kinh tế bình đẳng cần được hỗ trợ, dù giá trị kinh tế không cao như nghề đánh bắt hải sản [1]. Theo bài báo năm 2017, năm trước đó xã Tam Hòa cùng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện đã lập quy hoạch phát triển nghề muối (xây hạ tầng, trải bạt, đầu tư thủy lợi), nhưng không được triển khai vì cấp trên cho rằng vốn đầu tư lớn mà giá trị kinh tế không tương xứng [1].
Đến năm 2017, các cơ quan chuyên trách như Chi cục Quản lý chất lượng nông, lâm sản và thủy sản tỉnh Quảng Nam cùng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện tìm cách triển khai Nghị định số 40/2017/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý sản xuất, kinh doanh muối [1]. Các giải pháp hướng đến việc phổ biến cơ chế hỗ trợ về vốn tín dụng ưu đãi, chuyển giao khoa học công nghệ, đào tạo nhân lực và từng bước đầu tư hạ tầng nhằm tháo gỡ khoảng cách giữa chính sách với thực tế sản xuất nhỏ lẻ của diêm dân [1].
Tra cứu liên quan
- Muối và nông sản: muối xứ Quảng thời Nguyễn, muối nàng rây Trà Đông
- Địa bàn hành chính: xã Tam Anh, xã Tam Xuân, Tam Kỳ
- Bối cảnh khu vực: Chu Lai, Đà Nẵng sau sáp nhập
Điều còn chưa rõ
- Tình hình hoạt động sản xuất muối, diện tích canh tác thực tế và số hộ diêm dân tại xã Tam Hòa sau năm 2017 đến nay chưa có nguồn tư liệu cập nhật [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Kết quả thực hiện và mức độ thụ hưởng cụ thể của diêm dân Tam Hòa từ các chính sách hỗ trợ theo Nghị định 40/2017/NĐ-CP chưa được ghi nhận trong các nguồn đã tra cứu [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Quảng Nam, “Nhọc nhằn nghề muối”, 24/04/2017, https://baodanang.vn/nhoc-nhan-nghe-muoi-3017883.html, truy cập 24/10/2026.