Một bài viết ký ức đăng trên Báo Đà Nẵng năm 2024 điểm lại những tên gọi cũ của Đà Nẵng như Bến Mía, Đò Xu, chùa Bà Quảng, Giếng Bộng, rạp Xuân Quang, Cầu Vồng, Núi Cùng và Hầm Bứa; nhiều nơi trong số đó nay không còn hoặc đã đổi khác [1].
Bến Mía và bến Đò Xu trên hai tuyến sông
Theo dòng hồi ức của tác giả, Bến Mía trước đây nằm ở bờ tây sông Hàn, đoạn thuộc đường Bạch Đằng [1]. Nơi này từng là bến đò dọc đón khách chạy ngược dòng sông Hàn về các vùng quê như làng An Trạch bên bờ sông Yên [1]. Tác giả không rõ tên Bến Mía có từ bao giờ, đoán là từ thời mía còn đầy trên bến dưới thuyền; hơn sáu chục năm qua ông chưa thấy cây mía nào ở bến [1].
Khác với bến đò dọc Bến Mía, Đò Xu là bến đò ngang nằm ở đoạn cuối sông Cẩm Lệ [1]. Bến đò nhỏ này còn đưa khách sang sông cho đến đầu thập niên 2010, khi cầu Hòa Xuân vừa được đưa vào sử dụng [1]. Từ đầu thế kỷ XX, khu vực này đã có tuyến đường mang tên Đò Xu (Route Đò Xu); sau năm 1955 tuyến này đổi thành đường Võ Tánh và sau năm 1975 mang tên đường Núi Thành [1]. Nhà thơ Lê Minh Quốc cũng từng sáng tác bài thơ bốn chữ có nhan đề “Qua bến Đò Xu” [1].
Bến Quảng Triều Hưng, chùa Bà Quảng và Giếng Bộng
Bên cạnh các tên gọi dân gian, ký ức ven sông Bạch Đằng (thời Pháp thuộc gọi là Quai Courbet) còn có bến Quảng Triều Hưng [1]. Tên gọi này gắn với một phụ nữ Hoa kiều làm chủ hãng buôn Quảng Triều Hưng, thường được người dân quen gọi là Bà Quảng [1]. Bà đã xuất tiền công đức xây dựng ngôi chùa Bà Quảng ở đoạn cuối đường Trưng Nữ Vương (trước kia gọi là đường Quảng Nam) [1]. Sau quá trình đô thị hóa từ sau năm 1997, ngôi chùa không còn nhưng tên gọi chùa Bà Quảng vẫn được nhắc tới khi kể về các cổ tự xưa [1].
Cũng trên trục đường Trưng Nữ Vương, đoạn đầu đường gắn với địa danh Giếng Bộng, một nguồn cung cấp nước ngọt quan trọng cho hậu cần tàu thuyền ghé cửa biển Đà Nẵng thời xưa [1]. Theo giải thích của nhà nghiên cứu Lê Thí, “giếng bộng” là danh từ chung chỉ loại giếng nửa mở của người Champa, khai thác mạch ngầm ở chân cồn cát hoặc đồng ruộng bằng cách úp tảng đá đục lỗ hoặc thân cây khoét rỗng ruột để nước phun lên [1]. Theo tác giả, làng Tỉnh Thủy ven biển phía đông Tam Kỳ cũng có một giếng gọi là Giếng Bộng (xem Giếng Bộng làng Tỉnh Thủy) nhưng không nổi danh bằng, vì Giếng Bộng Đà Nẵng nằm gần cửa Hàn nên góp phần nhiều hơn vào hậu cần hàng hải [1]. Địa điểm này còn từng là cơ sở in ấn, phát hành cuốn sách “Đường kách mệnh” của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc do Chi bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên tỉnh Quảng Nam tổ chức năm 1928 tại nhà bà Phán Thạnh [1]. Hiện giếng nằm trong khuôn viên Trường Mầm non Ánh Hồng và đã được rào bảo vệ [1].
Rạp hát Xuân Quang và Cầu Vồng qua đường xe lửa
Trên đường Trưng Nữ Vương, đi qua Giếng Bộng về hướng Chợ Mới, bên kia đường là Rạp hát Xuân Quang; tác giả nhắc lại con đường đi học tới Trường Tiểu học Lê Quý Đôn gần kho xăng dầu Shell Nại Hiên nay không còn [1]. Trước năm 1975, rạp Xuân Quang cùng với rạp Hòa Bình trên đường Phan Châu Trinh là hai cơ sở nghệ thuật tư nhân chuyên biểu diễn hát bội và cải lương [1]. Rạp Hòa Bình nay đã được nâng cấp thành Nhà hát tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh, còn rạp Xuân Quang đóng cửa hơn nửa thế kỷ [1].
Đà Nẵng nay có nhiều cầu vượt như Hòa Cầm, Ngã ba Huế, đường 2 tháng 9 (gần cầu Trần Thị Lý), đường Nguyễn Tri Phương và đường Lê Duẩn (gần cầu Sông Hàn) [1]. Theo tác giả, cầu vượt được xem là lâu đời nhất trong ký ức Đà thành là Cầu Vồng trên đường Lê Duẩn (xưa là đường Thống Nhất) [1]. Cầu Vồng chạy băng qua tuyến đường sắt nối từ khu vực Chợ Cồn về Ga Lớn [1]. Hiện nay, cả cây cầu vượt Cầu Vồng và tuyến đường sắt Chợ Cồn – Ga Lớn nay chỉ còn trong hoài niệm [1]. Đoạn đầu đường Lê Duẩn xưa kia cũng từng là một con dốc nối từ đường Quai Courbet (nay là Bạch Đằng) đến đường Jules Ferry (nay là Trần Phú); theo lời ông nội tác giả, một người từng làm phu xe kéo, đây là thách thức với phu xe kéo chở khách lên dốc [1].
Núi Cùng và bãi rác Hầm Bứa ở Thanh Khê
Tại khu vực địa bàn phường Chính Gián (nay thuộc phường Thanh Khê), tác giả nhắc đến tên gọi Núi Cùng [1]. Tác giả viết rằng Núi Cùng nay bằng phẳng và chỉ còn là một tên gọi ngay trong lòng phố thị đông dân [1].
Cũng trên địa bàn quận Thanh Khê cũ, trước năm 1975 từng tồn tại địa danh Hầm Bứa, vốn là bãi rác tập trung lớn của toàn thành phố [1]. Sức người sức của đã biến bãi rác này thành Công viên 29 tháng 3, một “lá phổi xanh” có hồ nước rộng và nhiều cây cối ven hồ [1]. Theo tác giả, gần nửa thế kỷ qua hầu như không còn mấy ai nhớ tới tên Hầm Bứa [1].
Tra cứu liên quan
- Công trình cải tạo: Công viên 29 tháng 3
- Chợ và đầu mối giao thông: Chợ Cồn
- Di tích giếng cổ: Giếng Bộng làng Tỉnh Thủy
- Thủy lưu đô thị: sông Hàn, sông Cẩm Lệ
- Cầu qua sông: cầu Sông Hàn, cầu Trần Thị Lý
- Đơn vị hành chính mới: phường Thanh Khê, bảng tra phường xã Đà Nẵng
Điều còn chưa rõ
- Thời điểm khởi dựng ban đầu và thời điểm phá dỡ chính xác của các công trình Cầu Vồng và chùa Bà Quảng [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Niên đại cụ thể của giếng nước Champa (Giếng Bộng) tại đường Trưng Nữ Vương [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Thời điểm chính xác tên gọi Núi Cùng xuất hiện và nguồn gốc cụ thể của tên gọi này tại Chính Gián [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Những tên gọi chỉ còn trong ký ức…”, 16/11/2024, https://baodanang.vn/nhung-ten-goi-chi-con-trong-ky-uc-3237095.html, truy cập 24/10/2026.
