Lăng Bà Hà Quảng là công trình tín ngưỡng dân gian nằm trên nổng cát trắng cao nhất ở nghĩa địa Gò Rừng, khối Hà Quảng Tây (trước 7/2025: phường Điện Dương, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam), nay thuộc phường Điện Bàn Đông [1]. Nơi đây lưu giữ tục lệ phụng thờ gắn liền với một lọn tóc phụ nữ theo truyện kể dân gian [1].
Truyện kể khai khẩn đất cát
Theo lời kể dân gian trong vùng, trước kia vùng đất này chỉ là một bãi bồi cát trắng hoang sơ bên bờ biển với nhiều cây dại che phủ [1]. Về sau, một người phụ nữ tên Hà Quảng tìm đến dựng nhà tạm và khai phá đất đai để trồng trọt mưu sinh [1]. Thấy có người đến lập nghiệp, cư dân các nơi khác dần chuyển về định cư rồi phát triển thành xóm làng [1]. Đất làng Hà Quảng xưa kia rộng lớn, ngày nay bao gồm các khối phố Hà Quảng Đông, Hà Quảng Tây, Hà Quảng Gia và Hà Quảng Bắc [1].
Truyện dân gian kể thêm rằng thuở ban đầu, người phụ nữ này có nước da trắng và mái tóc đen dài chạm đất [1]. Qua nhiều năm lam lũ mưu sinh, mái tóc dài trở nên vàng hoe, rối rắm khiến bà phải tự tay cắt bỏ [1]. Dù buồn bã khi mất mái tóc dài, bà vẫn hướng dẫn kinh nghiệm gieo trồng trên vùng cát trắng cho bà con lối xóm [1]. Khi bà qua đời vào một mùa đông, dân làng đã dựng ngôi lăng nhỏ để tưởng nhớ công lao khai phá và lấy tên bà đặt tên cho làng Hà Quảng [1].
Tục hiến dâng lọn tóc
Sau khi lập lăng thờ, theo truyện kể dân gian, vợ của vị xã trưởng địa phương liên tục nằm mộng thấy một phụ nữ mặc áo trắng đến xin một lọn tóc dài [1]. Khi nghe hai vợ chồng chia sẻ giấc mộng, các bậc cao niên cho rằng người phụ nữ trong giấc chiêm bao chính là bà Hà Quảng [1].
Xã trưởng cùng dân làng biện lễ vật dâng cúng tại lăng [1]. Trong buổi lễ, người vợ quỳ trước hương án nguyện dâng lọn tóc của bản thân [1]. Cái lạy thứ ba vừa dứt, một người đàn bà từ phía sau tiến tới cắt gọn mái tóc của vợ xã trưởng, đặt trước bàn thờ [1]. Kể từ sự việc đó, trên hương án của lăng có thêm một lọn tóc phụ nữ làm vật phẩm thờ tự [1].
Trùng tu và sinh hoạt tế tự
Trong các thời kỳ chiến tranh, ngôi lăng bị hư hỏng và vùi lấp, các sinh hoạt tế lễ có thời gian dài bị gián đoạn [1]. Khi người dân tìm về dọn dẹp khu vực nghĩa địa Gò Rừng để sửa sang lại nơi thờ tự, lọn tóc trên bàn thờ xưa kia đã thất lạc và không tìm thấy [1].
Lăng ngày càng nứt nẻ, xuống cấp nên cuối năm 2009, bà con trong làng đã tự nguyện đóng góp kinh phí để xây dựng lại hoàn toàn Lăng Bà Hà Quảng trên nền móng cũ [1]. Đến năm 2019, dân làng đã dựng thêm mái che trước lăng để có thêm chỗ đặt lễ cúng [1].
Hiện nay, người dân trong khu vực duy trì việc đến lăng dâng hương vào các ngày mồng một và ngày rằm hằng tháng [1]. Vào dịp tiết Thanh minh trong tháng 3 âm lịch mỗi năm, dân làng tự góp tiền, phân công lo liệu từ hậu cần đến khánh tiết để tổ chức lễ cúng Bà [1].
Tra cứu liên quan
- Đơn vị hành chính: phường Điện Bàn Đông, bảng tra phường, xã mới của Đà Nẵng, quận, huyện cũ
Điều còn chưa rõ
- Thời điểm lịch sử chính xác mà bà Hà Quảng đến khai hoang và năm lập lăng đầu tiên chưa có văn bia hay tài liệu thư tịch ghi lại [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Danh tính cụ thể của vị xã trưởng và người vợ trong truyện kể hiến tóc không được lưu truyền cụ thể [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Dấu vết của lọn tóc cổ từng đặt trên bàn thờ trước thời kỳ chiến tranh hiện không rõ đã thất lạc vào năm nào [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Mái tóc cúng Bà”, 28/07/2019, https://baodanang.vn/mai-toc-cung-ba-3232181.html, truy cập 24/10/2026.
