Bên bờ suối, người Co khoét năm lỗ nhỏ trên mặt đất, phủ mo cau lên rồi gõ, gọi là “trống đất”, để xin trời mưa [1]. Đó là phần chính của lễ cầu mưa, làm khi trời hạn kéo dài [1]. Cùng cộng đồng này còn có lễ cúng thần Sấm, tổ chức sau Tết giã rạ và gắn với lễ ăn trâu [3].
Lễ cầu mưa và “trống đất”
Theo Báo Quảng Nam năm 2025, người Co ở tỉnh Quảng Nam (trước 7/2025) có khoảng 5.500 người, sống tập trung tại các xã Trà Nú, Trà Kót và một phần tại Trà Giáp, Trà Ka (trước 7/2025 thuộc huyện Bắc Trà My) [1]. Trà Nú, Trà Kót nay thuộc xã Trà Liên; Trà Giáp, Trà Ka nay thuộc xã Trà Giáp. Người Co quan niệm vạn vật đều có linh hồn, nắng hạn, mưa gió, bệnh tật, mùa màng đều do thần linh chi phối, nên khi trời hạn kéo dài thì làm lễ cầu mưa [1].
Truyền thuyết của người Co kể rằng xưa có trận hạn kéo dài sáu tháng ở ngôi làng dưới chân núi Răng Cưa; cây trụi lá, suối cạn, các già làng họp lại bàn cách làm lễ cầu mưa [1].
Lễ thường làm vào mùa hè, sau những ngày nắng hạn kéo dài; buổi lễ chính diễn ra khoảng 8 – 9 giờ sáng, chủ lễ là già làng [1]. Lễ cúng ở hai nơi: trong làng và bên bờ suối [1]. Lễ vật do dân làng góp: gà sống, heo sống cho lễ trong làng; gà chín, heo chín cho lễ bên suối; cùng trầu cau, rượu, nước lã, chén gạo, bánh nhót, sáp ong rừng [1].
Lễ trong làng gọi là lễ cúng hiến sinh, làm tại nhà già làng hoặc sân làng [1]. Chủ lễ khấn mời thần Mặt trời, thần Đất, thần Núi, thần Sông và nữ thần Mo Huýt, vị thần cai quản nguồn nước [1]. Cúng xong, lễ vật được chế biến rồi mang ra suối [1].
Trước đó, già làng và dân làng ra bờ suối chọn chỗ đặt giàn lễ, cúng xin phép thần suối, rồi vào rừng lấy mo cau vừa rụng, cây lồ ô, dây mây [1]. Bên suối, họ dựng một giàn tre nhỏ đặt lễ vật, phía trước khoét năm lỗ trên mặt đất gọi là “trống đất” [1]. Mỗi lỗ phủ một mo cau duỗi thẳng, cố định bằng thanh gỗ và dây mây, tượng trưng cho năm vị thần [1]. Già làng lần lượt đọc tên các vị thần và gõ mạnh từng “trống đất”; lời khấn kể cảnh nai khát nước, cây héo, suối cạn, dân làng đói khát và xin mưa xuống [1]. Khi mưa đến, già làng cùng dân làng mang ống nước thiêng vào rừng hứng nước đầu nguồn, làm lễ tạ thần và nhảy múa mừng mưa [1].
Theo bài báo, nhiều phong tục đã mai một, nhưng ở một số bản làng lễ cầu mưa vẫn được phục dựng [1].
Lễ hội cầu mưa năm 2019 ở Bắc Trà My
Sáng 22/2/2019, UBND huyện Bắc Trà My (trước 7/2025) tổ chức lễ hội cầu mưa của người Cor tại địa phương [2]. Đây là lễ do chính quyền tổ chức, có phần lễ và phần hội [2]. Già làng Trần Văn Hùng (53 tuổi, xã Trà Kót) cho biết lễ cầu mưa diễn ra khi hạn hán kéo dài; sau thời gian dài hoặc một năm ít mưa, người dân tổ chức lễ để thần linh phù hộ [2].
Theo bài báo, mâm lễ bắt buộc có một con gà trống, một chén gạo, xôi, thịt lợn, cau, trầu, rượu, cơm lam, bánh lá đót [2]. Những già làng uy tín nhất thay mặt dân làng tổ chức cúng; một già làng đóng vai thầy cúng, cầm con gà trên tay với ý niệm dâng lên thổ địa và thần nước [2]. Thầy cúng đọc lời khấn bằng tiếng Cor, kể các sính lễ dâng thần núi, thần sông, thổ địa [2]. Phần hội có thanh niên đánh trống, chiêng, thiếu nữ Cor nhảy múa theo [2].
Dịp này, UBND huyện phối hợp với Công ty Thủy điện Sông Tranh thả 50.000 con cá giống xuống hồ thủy điện Sông Tranh 2 trên sông Tranh [2]. Theo bài báo, từ năm 2015 đến lúc đó đã có hơn 200.000 con cá giống được thả xuống lòng hồ [2].
Lễ cúng thần Sấm
Theo già làng Trần Văn Hành (81 tuổi, thôn 2A, xã Trà Kót), thần Sấm (sông Sôi) là một vị thần dữ [3]. Lễ cúng không ấn định ngày cụ thể; thường mỗi năm, khi dân làng ăn Tết giã rạ xong thì tổ chức lễ cúng thần Sấm gắn với lễ ăn trâu [3]. Nếu trong làng nhiều gia đình cùng làm thì lễ ở từng nhà phải cách nhau 3 ngày [3]. Lý do được kể lại: xưa kia mỗi khi người Cor làm lễ ăn trâu, các vị thần sai chim chèo bẻo (Síp plít) báo cho dân làng phải cúng thần Sấm [3].
Lễ chỉ diễn ra trong một ngày, nhưng chuẩn bị từ 6 – 7 ngày trước: mời họ hàng ở làng khác, lo thực phẩm, lên rừng chọn gỗ chắc, nứa về làm cây nêu và bàn thờ [3]. Lễ vật gồm trầu, cau, rượu, gạo, thuốc, bánh lá dong, cơm nếp nướng trong ống nứa, trái cây, 1 miếng quế khô, 10 con gà, cá niêng và 1 con heo khoảng 15 kg [3].
Bày lễ xong, chủ lễ dâng rượu khấn gọi thần linh (mo hít), ma tốt (ka-mút-láep), ông bà tổ tiên về dự [3]. Sau đó chủ lễ cùng đàn ông, thanh niên đánh chiêng; người Cor tin khi chiêng vang lên là lúc thần Sấm đã về chứng kiến [3]. Chủ lễ cúng heo sống bằng cách dùng dao nhọn đâm nhẹ vào con heo, tượng trưng; phụ nữ múa điệu kađấu 3 vòng [3]. Heo, gà sau đó được cúng ở chỗ cây nêu và bàn thờ, rồi mổ tại chỗ, chế biến để cúng chín; phụ nữ múa kađấu thêm 2 vòng thì lễ kết thúc và mọi người ăn uống [3].
Trong bữa ăn lễ này, đàn ông Cor dùng que nhọn xâu các miếng thịt lại để ăn; phụ nữ đang mang thai được ăn thêm thức ăn để tăng sức [3]. Theo già làng Trần Văn Hành, quy định này chỉ có trong lễ cúng thần Sấm [3]. Lễ cũng là dịp diễn cồng chiêng, múa kađấu, hát dân ca agiới, xadru [3].
Tra cứu liên quan
- Đồng bào và địa bàn: người Co ở Trà My, xã Trà Liên, xã Trà Giáp
- Lễ tục người Co: Tết giã rạ, cây nêu và bộ gu, đấu chiêng của người Co
Điều còn chưa rõ
- Lễ vật cầu mưa khác nhau giữa hai nguồn: Báo Quảng Nam ghi gà, heo (sống và chín), trầu cau, rượu, nước lã, chén gạo, bánh nhót, sáp ong rừng [1]; bài về lễ hội năm 2019 ghi gà trống, chén gạo, xôi, thịt lợn, cau, trầu, rượu, cơm lam, bánh lá đót [2]. Chưa rõ khác biệt do từng làng hay do lễ năm 2019 là lễ do huyện tổ chức [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Báo Quảng Nam kể cảnh “trống đất” vang nhiều ngày rồi mưa xuống liền với truyền thuyết hạn sáu tháng; chưa rõ chi tiết này là thực hành ngày nay hay thuộc truyền thuyết [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Hai già làng trong các nguồn là hai người khác nhau: Trần Văn Hùng ([2], 2019) và Trần Văn Hành ([3], 2015).
Cập nhật: tháng 11/2026
Nguồn tham khảo
- Vietnam.vn (theo Báo Quảng Nam), “Người Co cầu mưa”, 18/06/2025, https://www.vietnam.vn/nguoi-co-cau-mua, truy cập 04/11/2026.
- Báo Pháp Luật TP.HCM, “Độc đáo lễ hội cầu mưa ở Quảng Nam”, 22/02/2019, https://tuoitre.vn/plo/doc-dao-le-hoi-cau-mua-o-quang-nam-109514674.htm, truy cập 04/11/2026.
- Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, “Lễ cúng thần Sấm của người Cor”, 01/06/2015, https://scov.gov.vn/ban-sac-van-hoa/tu-dien-van-hoa/le-cung-than-sam-cua-nguoi-cor.html, truy cập 04/11/2026.
