Người Pháp phát hiện khu đền tháp Mỹ Sơn từ cuối thế kỷ 19, nhưng phải tới năm 2025 các nhà khảo cổ mới làm rõ con đường dẫn từ tháp K vào khu đền tháp trung tâm [1][2]. PGS.TS Ngô Văn Doanh gọi đây là “sự kiện khảo cổ học lớn nhất tại Việt Nam trong thời hiện đại” [1].
Con đường nằm ở phía đông tháp K trong khu đền tháp Mỹ Sơn, nay thuộc xã Thu Bồn, thành phố Đà Nẵng (trước 7/2025: xã Duy Phú, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam) [2][4].
Từ tường bao lộ ra năm 2016 tới đợt khai quật 2025
Năm 2016 – 2017, khi thăm dò và trùng tu tháp K, các chuyên gia Ấn Độ đã làm lộ hai tường bao của đường dẫn phía đông tháp, nhưng không khai quật thêm [4]. Năm 2023, Ban Quản lý Di sản văn hóa Mỹ Sơn và Viện Khảo cổ học thăm dò lần đầu [1][2][4]. Đợt này mở 5 hố, do TS Nguyễn Ngọc Quý chủ trì, tìm thấy dấu tích tường bao phía bắc và phía nam ở phía đông tháp K, và móng đầm của con đường ở phía tây tháp [4].
Ngày 1/3/2024, dự án khai quật khu vực phía đông tháp K bắt đầu trên diện tích 220 m² [4]. Sau một tháng, nhóm phát lộ nền móng con đường đất đầm chặt rộng 9 m [4]. Từ tháng 7 đến cuối tháng 11/2025, hai đơn vị khai quật tiếp, nâng tổng diện tích lên 770 m², rồi báo cáo kết quả tại hội thảo [2][3].
Cấu tạo con đường
Đoạn mới lộ ở phía đông tháp K dài 75 m, hướng đông – tây lệch về phía bắc 45 độ [1][3]. Tính từ chân tháp K, con đường đã được làm rõ dài 132 m [1][2][3].
Đường rộng phủ bì 9 m, lòng đường 7,9 m, mặt bằng phẳng, làm bằng cát sỏi và gạch vụn đầm chặt dày 0,15 – 0,2 m [1][2][3]. Hai bên là tường xếp gạch, móng gia cố bằng lớp sỏi cuội đầm với bột gạch; một số đoạn tường đã xô lệch, nghiêng đổ [2][3]. Tường bắc xây liền, móng cao hơn; tường nam nằm trên nền thấp hơn và có cửa ra vào ở một số vị trí [2].
Trên tường nam đã xác định 4 vị trí cửa cổng [1][2][3]. Ở đó còn thanh đà cửa bằng đá, có lỗ mộng vuông để dựng trụ đá và lỗ mộng tròn đặt trụ xoay cánh cửa [1][2]. Ngoài gạch đá xây dựng, đợt 2025 tìm thấy một số mảnh đồ đất nung và gốm men thế kỷ 10 – 12 [2][3].
Chức năng hành lễ
Theo Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn, kết quả năm 2025 xác định đây là con đường thiêng, dẫn thần linh, vua chúa và tăng lữ Bà La Môn giáo vào không gian thiêng Mỹ Sơn ở khoảng thế kỷ 11 – 12 [2][3]. Nghiên cứu so sánh bước đầu ghi nhận ở các di tích Champa khác, đường được thiết kế theo trục đi thẳng từ ngoài vào đền tháp trung tâm; còn con đường ở Mỹ Sơn dẫn vào cả một khu di tích [1][2].
Ông Nguyễn Công Khiết, Phó Giám đốc phụ trách Ban Quản lý, cho rằng kết quả này cho thấy không gian thiêng của Mỹ Sơn có lúc mở rộng, có lúc thu hẹp tùy từng triều đại vua Champa [3]. Đơn vị sẽ tu bổ con đường để đưa du khách đi theo đúng tuyến xưa [1][3].
Tháp K và các giả thuyết về lộ trình
Tháp K có niên đại khoảng thế kỷ 11 – 12, đứng riêng trên nền đất phẳng, cao ráo, không có văn bia [4]. Nếu vào thung lũng theo suối Khe Thẻ hoặc đường bộ men bờ suối, tháp K là công trình đầu tiên gặp, nên được các chuyên gia cho là có thể là trạm đầu tiên đón tín đồ hành hương [4]. Đầu thế kỷ 20, các nhà khoa học Pháp ghi nhận Mỹ Sơn còn 68 công trình, chia thành 8 cụm, trong thung lũng đường kính khoảng 2 km [4].
Nhà nghiên cứu Lê Trí Công cho rằng con đường bắt đầu từ tháp K và kết thúc ở nhóm F hoặc E, từ đó có thể có các đường khác qua nhóm G, A, B, C, D và ra H theo chiều kim đồng hồ [4]. Năm 2024, ông Khiết cho biết đơn vị sẽ đề xuất khai quật tiếp con đường tới khu vực E, F [4]. Cách vào khu đền tháp hiện nay xem ở cẩm nang đi Mỹ Sơn.
Tra cứu liên quan
- Mỹ Sơn: Thánh địa Mỹ Sơn, nhóm tháp L ở Mỹ Sơn, đi Mỹ Sơn
- Champa: Champa trên đất Đà Nẵng, Bảo tàng Điêu khắc Chăm
- Đơn vị hành chính: xã Thu Bồn
Điều còn chưa rõ
- Chiều dài: phần mở bài các báo ghi con đường dài “trên 150 m”, còn số liệu chi tiết của đợt 2025 là 132 m tính từ chân tháp K [1][2][3] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Thời điểm thăm dò đầu tiên: các bài tháng 12/2025 ghi tháng 6/2023 [1][2][3], bài của Báo Quảng Nam tháng 4/2024 ghi đầu tháng 8/2023 [4] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Số cửa: các bài ghi 4 vị trí cửa cổng trên tường nam [1][2][3], nhưng Người Lao Động dẫn ý PGS.TS Ngô Văn Doanh nói tới “5 vị trí khung cửa” [2] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Hướng con đường: Người Lao Động in “lệch về phía Bắc 450 độ”, nhiều khả năng là lỗi in; Pháp Luật Việt Nam và Dân trí ghi 45 độ [1][2][3].
- Điểm cuối của con đường trong thung lũng chưa được khai quật xác nhận [4] [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 11/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Pháp Luật Việt Nam, “Con đường thiêng Mỹ Sơn, phát hiện khảo cổ lớn bậc nhất thời hiện đại”, 15/12/2025, https://baophapluat.vn/con-duong-thieng-my-son-phat-hien-khao-co-lon-bac-nhat-thoi-hien-dai.html, truy cập 04/11/2026.
- Báo Người Lao Động, “Cận cảnh con đường thiêng đầy bí ẩn ở Mỹ Sơn”, 14/12/2025, https://tuoitre.vn/nld/can-canh-con-duong-thieng-day-bi-an-o-my-son-19625121413362474.htm, truy cập 04/11/2026.
- Báo Dân trí, “Xuất lộ công trình kiến trúc chưa từng được biết đến ở Mỹ Sơn”, 13/12/2025, https://dantri.com.vn/du-lich/xuat-lo-cong-trinh-kien-truc-chua-tung-duoc-biet-den-o-my-son-20251212162847331.htm, truy cập 04/11/2026.
- Báo Quảng Nam (nay thuộc Báo Đà Nẵng), “Đã tìm ra con đường người Chăm xưa đi vào Mỹ Sơn”, 01/04/2024, https://baodanang.vn/da-tim-ra-con-duong-nguoi-cham-xua-di-vao-my-son-3132105.html, truy cập 04/11/2026.