Nghề chằm nón lá tại xã Quế Minh (trước 7/2025: xã Quế Minh, huyện Quế Sơn; nay thuộc xã Quế Sơn) được ghi nhận có các thợ nón tại thôn Diên Lộc [1][2]. Nghề chằm nón ở đây có từ lâu đời (theo [2] là “hàng trăm năm tuổi”, theo [3] là “có từ thời xa xưa”), làm ra những chiếc nón bằng lá đót, lá chuối để che nắng che mưa cho người dân đất Quảng cũng như trong vùng [1][2][3]. Nghề từng phát triển thịnh vượng nhưng nay quy mô thu hẹp, chỉ còn một số phụ nữ lớn tuổi tiếp tục giữ nghề [1][2].
Nguyên liệu và kỹ thuật chằm nón
Để làm ra một chiếc nón lá thành phẩm, người thợ cần chuẩn bị lá đót, lá chuối, lạt tre và cước [2]. Khung nón được tạo hình từ hàng chục vòng xương tre nhỏ giúp nón tròn đều [2]. Thợ làm nón phơi khô lá đót, vót nan rồi xếp từng miếng lá đót lên khung (khuôn) để giữ cho nón tròn đều [1][2].
Nón lá Quế Minh có hai loại: loại một lớp và loại ba lớp [2]. Ở loại ba lớp, người thợ dùng lá chuối để chằm vào lớp thứ hai, giúp chiếc nón thêm bền và dùng được lâu hơn [2]. Từng đường kim mũi chỉ được khâu cẩn thận qua các lớp lá [1][2]. Công đoạn cuối cùng để nón đội được là nứt vành và buộc quai nón [2].
Theo phóng sự trên Báo Đà Nẵng năm 2013, nón lá Quế Minh không thanh mảnh như nón Dạ Lê (Huế), không tinh xảo như nón làng Chuông (Hà Tây), nhưng được ưa chuộng nhờ sự chắc chắn từ vành, lá đến đường kim mối chỉ [3].
Biến động của làng nghề qua các thời kỳ
Theo bà Thái Thị Thanh, trước đây nghề chằm nón ở Quế Minh rất phổ biến, người dân làm nón để đổi lấy lúa, gạo hoặc bán lấy tiền nuôi sống gia đình [1].
Tháng 10/2013, Báo Đà Nẵng ghi nhận làng nón Quế Minh có khoảng 80 hộ với hơn 200 người tham gia sản xuất, chủ yếu là phụ nữ [3]. Mỗi ngày, làng nón cung cấp cho thị trường gần 500 chiếc nón, đạt doanh thu gần 10 triệu đồng [3].
Đến tháng 8/2023, theo Báo Đà Nẵng, làng nghề chỉ còn khoảng vài chục hộ dân giữ nghề, phần lớn là phụ nữ cao tuổi [2]. Tại thôn Diên Lộc, bà Trần Thị Ba (70 tuổi theo ghi nhận thời điểm đó) cho biết bà biết chằm lá từ thời niên thiếu; mỗi ngày bà chằm được 3 – 4 chiếc nón [2]. Mỗi chiếc nón bỏ sỉ cho thương lái với giá 15 – 20 nghìn đồng, trừ chi phí mua nguyên liệu thì mỗi chiếc đem lại thu nhập 10 nghìn đồng, tổng thu nhập đạt khoảng 50 nghìn đồng mỗi ngày [2].
Đến tháng 3/2025, theo Báo Dân trí, tại thôn Diên Lộc chỉ còn vài người bám trụ với nghề [1]. Bà Thái Thị Thanh (70 tuổi theo ghi nhận thời điểm đó) và bà Nguyễn Thị Tiến là những người thợ lâu năm còn duy trì làm nón [1]. Bà Tiến cho biết bà học chằm nón từ nhỏ, mỗi ngày chằm một đến hai chiếc nón để giữ nghề truyền thống của ông bà [1]. Giá nón bán ra vào thời điểm này ở mức 15.000 – 20.000 đồng mỗi chiếc [1].
Khó khăn và nỗ lực duy trì
Nghề chằm nón Quế Minh tốn nhiều công sức nhưng thu nhập thấp và bấp bênh, khiến thế hệ trẻ ở địa phương không mặn mà và tìm hướng đi khác [1][2]. Bên cạnh đó, nguồn nguyên liệu ngày càng khan hiếm, trong khi thị trường xuất hiện nhiều sản phẩm công nghiệp giá rẻ với mẫu mã đa dạng [1].
Bà Nguyễn Thị Thúy Phượng, Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Quế Minh, cho biết vào tháng 8/2023 rằng xã đã liên kết với các địa phương khác để kết nối tiêu thụ sản phẩm và tìm nguồn nguyên liệu nhưng kết quả còn hạn chế [2]. Ngoài ra, chất lượng sản phẩm làm ra chưa phù hợp với xu hướng thẩm mỹ nên khó tiêu thụ tại các thị trường du lịch [2]. Đến tháng 3/2025, bà Phượng cho biết toàn xã chỉ còn khoảng 20 người lớn tuổi giữ nghề; địa phương tiếp tục vận động bà con giữ nghề truyền thống [1].
Tra cứu liên quan
- Địa bàn Quế Sơn cũ: xã Quế Sơn, xã Quế Sơn Trung, xã Nông Sơn
- Cảnh quan và ẩm thực lân cận: đèo Le, gà tre Đèo Le, làng Nghi Sơn
- Nghề thủ công truyền thống khác: làng gốm Thanh Hà, làng mộc Kim Bồng
Điều còn chưa rõ
- Thời điểm hình thành nghề chằm nón tại Quế Minh: theo [2] nghề có “hàng trăm năm tuổi”, còn theo [3] làng nón “có từ thời xa xưa”, chưa có tư liệu ghi nhận năm bắt đầu cụ thể [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Người mang nghề về làng hoặc ông tổ nghề nón tại Quế Minh không được các nguồn nhắc tới [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Thị trường tiêu thụ nón Quế Minh ngoài các thương lái và người dân trong vùng không được các nguồn mô tả chi tiết [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 11/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Dân trí, “Những thợ nón cuối cùng giữ biểu tượng phụ nữ tần tảo, nét đẹp làng quê”, 15/03/2025, https://dantri.com.vn/lao-dong-viec-lam/nhung-tho-non-cuoi-cung-giu-bieu-tuong-phu-nu-tan-tao-net-dep-lang-que-20250314153221620.htm, truy cập 06/11/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Nghề chằm nón lá ở Quế Minh”, 06/08/2023, https://baodanang.vn/nghe-cham-non-la-o-que-minh-3042806.html, truy cập 06/11/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Làng nón Quế Minh”, 26/10/2013, https://baodanang.vn/lang-non-que-minh-3121004.html, truy cập 06/11/2026.