Núi Hòn Tàu là dãy núi giáp ranh giữa các huyện Duy Xuyên, Quế Sơn và Nông Sơn cũ của tỉnh Quảng Nam (trước 7/2025) [2]. Trong giai đoạn 1967 – 1975, dãy núi này được Đặc Khu ủy Quảng Đà chọn làm căn cứ cách mạng [2]. Năm 2012, di tích Hòn Tàu được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích Lịch sử cấp quốc gia [2].
Vị trí địa lý và các địa danh dưới chân núi
Dãy núi Hòn Tàu nằm ở vị trí giáp ranh giữa ba huyện trước đây của tỉnh Quảng Nam gồm Duy Xuyên, Quế Sơn và Nông Sơn (nay đều thuộc thành phố Đà Nẵng) [2]. Khu di tích căn cứ Đặc Khu ủy Quảng Đà tọa lạc trên núi Hòn Tàu thuộc địa phận xã Duy Sơn cũ, nay thuộc xã Duy Xuyên [2][3].
Dưới chân núi Hòn Tàu có những địa danh từng gắn với hoạt động của cán bộ, chiến sĩ và du kích trong chiến tranh như Mặt Rạng, Đồi Lon, Cù Hang, ngã ba cây Khế và Đá Chặt [3].
Theo lời kể của ông Phạm Tấn Ba (nguyên cán bộ an ninh Quảng Đà), ông hoạt động ở Hòn Tàu từ đầu năm 1972, từ ngã ba cây Khế lên Hòn Tàu rồi về đơn vị C110 làm nhiệm vụ diệt ác, phá kìm kẹp tại vùng đông Duy Xuyên, Điện Bàn, Đại Lộc và nam Hòa Vang [3]. Định kỳ ba tháng, cán bộ lại về Hòn Tàu để sinh hoạt chi bộ, chi đoàn [3]. Khi đó, Hòn Tàu là nơi tập trung nhiều cán bộ lãnh đạo Đặc khu ủy, trong đó có ông Hoàng Văn Lai (Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng ban An ninh) [3].
Một nhân chứng khác là bà Phạm Thị Chính (thôn Phú Nham Đông, xã Duy Sơn cũ), nữ du kích tham gia cách mạng từ tháng 5/1967, từng thực hiện nhiệm vụ công tác thanh niên, xây dựng lực lượng vũ trang và phát triển cơ sở tại vùng chân núi [3].
Căn cứ đầu não của Đặc khu ủy Quảng Đà (1967 – 1975)
Tháng 10/1967, Khu ủy 5 quyết định sáp nhập tỉnh Quảng Đà và thành phố Đà Nẵng thành Đặc khu Quảng Đà [1]. Ông Hồ Nghinh được Ban Thường vụ Khu ủy 5 chỉ định làm Bí thư Đặc khu ủy [1]. Sau đó, ông Trần Thận tiếp tục giữ cương vị Bí thư Đặc khu ủy Quảng Đà [1][3]. Trong 8 năm kháng chiến (1967 – 1975), Hòn Tàu được chọn làm căn cứ cách mạng của Đặc khu ủy Quảng Đà [2].
Từ căn cứ Hòn Tàu, Đặc khu ủy Quảng Đà đã lãnh đạo phong trào cách mạng và triển khai các chủ trương quan trọng [1][2]: – Chỉ đạo chuẩn bị lực lượng, lãnh đạo nhân dân tham gia cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 với tinh thần tiến công ở cả ba vùng, ba thứ quân [1][2]. – Phát động công nhân, người lao động, học sinh, sinh viên xây dựng lực lượng chính trị, vũ trang tại đô thị và đẩy mạnh chiến tranh du kích ở ngoại ô, nông thôn, giúp nối liền vùng ven và nội ô thành phố [1]. – Hợp đồng chặt chẽ với các cánh quân chủ lực giải phóng các huyện phía tây tỉnh Quảng Nam, tạo thế gọng kìm góp phần hoàn thành chiến dịch giải phóng Đà Nẵng năm 1975 [2]. – Vào thời điểm cuối tháng 3/1975, khi nắm bắt tình hình Tư lệnh Quân đoàn 1 Việt Nam Cộng hòa rút chạy ra Hạm đội 7, một số cán bộ chủ chốt của Đặc khu ủy Quảng Đà đã phát lệnh giải phóng vào ngày 29/3/1975 (sớm hơn một ngày so với dự kiến ngày 30/3/1975), sử dụng lực lượng vũ trang địa phương gồm các Trung đoàn 96, 97 thuộc Mặt trận 4 Quảng Đà và lực lượng quần chúng khởi nghĩa phối hợp với quân chủ lực giải phóng thành phố (xem sự kiện giải phóng Đà Nẵng) [1].
Sau ngày giải phóng tháng 3/1975, Đặc khu ủy Quảng Đà đã chủ trương xuất hơn 640 tấn gạo cứu đói, bán chịu cho nhân dân 1.500 tấn gạo và tổ chức vận động hồi cư cho hơn 600.000 người [1].
Đánh phá của bom đạn và sự kiện ngày 22/5/1972
Trong thời gian chiến tranh, vùng căn cứ Hòn Tàu thường xuyên chịu các đợt ném bom, rải chất độc hóa học và hoạt động rình rập của biệt kích đối phương [3].
Vào sáng ngày 22/5/1972, máy bay B-52 ném bom đánh sập nơi ở và làm việc của Ban Tuyên huấn Đặc khu ủy Quảng Đà tại Hòn Tàu, khiến 10 cán bộ và nhân viên của ban hy sinh [2].
Xếp hạng di tích và công trình phục dựng
Năm 2012, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ra quyết định xếp hạng di tích Hòn Tàu là Di tích Lịch sử cấp quốc gia [2].
Sau khi có quyết định xếp hạng, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Nam đã lập hồ sơ trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phê duyệt và triển khai dự án phục dựng di tích [2].
Qua hơn hai năm triển khai thực hiện, sáng ngày 20/10/2017, Tỉnh ủy Quảng Nam phối hợp với Thành ủy Đà Nẵng tổ chức lễ khánh thành Khu di tích Đặc Khu ủy Quảng Đà tại núi Hòn Tàu đúng dịp kỷ niệm 50 năm thành lập đặc khu (tháng 10/1967 – tháng 10/2017) [2].
Tra cứu liên quan
- Địa bàn hành chính: xã Duy Xuyên, xã Quế Sơn, xã Nông Sơn
- Nhân vật lịch sử: Hồ Nghinh
- Căn cứ kháng chiến: căn cứ Nước Là
- Mốc lịch sử liên quan: ngày 29/3/1975
- Tra cứu đơn vị hành chính: bảng tra phường, xã mới
Điều còn chưa rõ
- Độ cao tuyệt đối chính xác của đỉnh Hòn Tàu và diện tích toàn dãy núi không được ghi trong các nguồn báo chí đã công bố [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Danh sách đầy đủ họ tên của 10 cán bộ, nhân viên Ban Tuyên huấn hy sinh ngày 22/5/1972 chưa được liệt kê chi tiết trong bài báo của Báo Điện tử Chính phủ [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tổng kinh phí đầu tư dự án phục dựng Khu di tích Đặc Khu ủy Quảng Đà khánh thành năm 2017 chưa được bài báo nêu rõ [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 11/2026
Nguồn tham khảo
- Quốc Tuấn, “Đặc khu ủy Quảng Đà: Còn mãi với thời gian”, Báo Đà Nẵng, 01/08/2017, https://baodanang.vn/dac-khu-uy-quang-da-con-mai-voi-thoi-gian-3096150.html, truy cập 06/11/2026.
- Lưu Hương, “Khánh thành Khu di tích Đặc Khu ủy Quảng Đà”, Báo Điện tử Chính phủ, 20/10/2017, https://baochinhphu.vn/khanh-thanh-khu-di-tich-dac-khu-uy-quang-da-102228964.htm, truy cập 06/11/2026.
- Thành Công – Tâm Thư, “Qua vùng căn cứ địa – Bài 1: Hòn Tàu – căn cứ của niềm tin”, Báo Đà Nẵng, 17/03/2025, https://baodanang.vn/qua-vung-can-cu-dia-bai-1-hon-tau-can-cu-cua-niem-tin-3150785.html, truy cập 06/11/2026.