Năm lập Nghĩa trủng Phước Ninh không phải năm cuộc chiến ở Đà Nẵng bắt đầu: hai nguồn được cung cấp cùng ghi mốc 1876, sau các trận đánh 1858 – 1860 [1][2]. Nghĩa trủng quy tập hơn 1.500 ngôi mộ của những người hy sinh trong cuộc chiến ấy [1][2].
Quy tập sau chiến tranh
Báo Đà Nẵng năm 2008 giải thích rằng người hy sinh ban đầu được mai táng tạm, rồi hài cốt mới được quy tập về hai nghĩa trủng Phước Ninh và Hòa Vang [2]. Bài viết ghi Nguyễn Quý Linh, giữ chức Sung Chánh Thương biện Hải Phòng, khởi xướng lập Nghĩa trủng Phước Ninh với sự hưởng ứng của dân địa phương [2]. Khu mộ có thành đất bao quanh [2].
Điểm cần tách bạch là tuổi nghĩa trủng và thời gian diễn ra cuộc kháng chiến [2]. Bài báo dẫn văn bia để xác định Phước Ninh lập năm 1876, còn Nghĩa trủng Hòa Vang lập năm 1866 [2]. Có thể đọc bối cảnh chiến sự trong bài Đà Nẵng 1858 – 1860.
Những ngôi mộ và thay đổi không gian
Bài năm 2008 mô tả phần còn lại là nhà bia phía sau và hai mộ tướng phía trước, bên phải Trung tâm Thể thao Nguyễn Tri Phương [2]. Đến bản tin năm 2023, Cổng thông tin thành phố nêu tên hai vị tướng Nguyễn Viết Thứ, Nguyễn Thượng Chất, đồng thời cho biết các mộ đã được chuyển trong quá trình chỉnh trang đô thị [1].
Nguồn năm 2023 nhắc hai nơi tiếp nhận là Nghĩa trủng Hòa Vang và Nghĩa trang Sơn Gà, ở xã Hòa Khương cũ [1]. Đối chiếu bảng hành chính, Hòa Khương nay thuộc xã Hòa Tiến. Tuy nhiên, câu văn nguồn chưa chỉ rõ từng nhóm hài cốt được chuyển đến đâu; không nên tự chia danh sách người an táng giữa hai nơi.
Văn bia và lễ tế năm 2023
Cổng thông tin thành phố giới thiệu bia là hiện vật gốc, có nội dung nói về nghĩa sĩ, nghĩa dân và việc quy tụ hài cốt [1]. Bản tin ghi lễ tế sáng 15/8/2023, nhân 165 năm nhân dân Đà Nẵng kháng Pháp; tại buổi lễ có khai trương điểm quét mã QR giới thiệu di tích [1]. Đây là ngày của một sự kiện cụ thể, chưa đủ căn cứ để coi là ngày tế cố định hằng năm.
Về chất liệu bia, nguồn năm 2023 ghi sa thạch xanh đen, trong khi Báo Đà Nẵng năm 2008 ghi granit, cao 1,20 m, rộng 0,8 m [1][2]. Hai mô tả chưa khớp nhau [CẦN KIỂM CHỨNG].
Tra cứu liên quan
- Dấu tích cuộc chiến: Thành Điện Hải, nghĩa trang Y Pha Nho.
- Tra địa chỉ: bảng tra phường xã.
Điều còn chưa rõ
- Chất liệu bia được hai nguồn mô tả khác nhau; cần hồ sơ kiểm kê hiện vật [1][2] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Thời điểm di chuyển, nơi an táng riêng từng vị tướng và địa chỉ cấp phường hiện nay của nhà bia chưa được xác định đủ trong hai bài nguồn [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Cổng thông tin điện tử thành phố Đà Nẵng, “Lễ tế vong linh Anh hùng Nghĩa sỹ tại Nghĩa trủng Phước Ninh nhân kỷ niệm 165 năm nhân dân Đà Nẵng kháng Pháp”, 15/8/2023, https://danang.gov.vn/vi/w/le-te-vong-linh-anh-hung-nghia-sy-tai-nghia-trung-phuoc-ninh-nhan-ky-niem-165-nam-nhan-dan-da-nang-khang-phap-i, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Nghĩa trủng Phước Ninh và Nghĩa trủng Hòa Vang bao nhiêu tuổi?”, 25/5/2008, https://baodanang.vn/channel/5414/200805/nghia-trung-phuoc-ninh-va-nghia-trung-hoa-vang-bao-nhieu-tuoi-1981175/, truy cập 23/10/2026.
