Trong lời kể của các già làng ở Đông Giang, cưới xin của người Cơ Tu gồm nhiều bước: đôi trẻ tìm hiểu, gia đình trao đổi, nhà trai nhờ người trung gian hỏi cưới, rồi làm lễ dạm hỏi và lễ cưới. Bài báo năm 2023 cũng phân biệt những tập quán được mô tả với các tục ép buộc mà bài cho biết đã bị xóa bỏ. [1]
Tìm hiểu và ngỏ lời
Già làng Y Kông ở xã Ba và Zơ Vui ở thị trấn P’rao kể rằng khi đôi trẻ muốn lập gia đình, cha mẹ hai bên trước hết cần biết chuyện. Một hình thức tìm hiểu được gọi là “ngủ duông”. Theo lời các già làng, đôi nam nữ đến chòi nhỏ dựng ở nương rẫy hoặc bìa rừng để trò chuyện và lựa chọn người hợp ý. [1]
Bài báo mô tả đây là tập quán có quy định rõ về giới hạn ứng xử giữa đôi trẻ. Chi tiết này là lời thuật lại về luật tục trong nguồn, không nên hiểu như khảo sát đầy đủ mọi cộng đồng Cơ Tu. [1]
Khi hai người đã thuận tình, gia đình hai bên gặp gỡ, trao đổi. Nhà trai sau đó nhờ Bhrla – người làm trung gian – sang nhà gái ngỏ lời, mang theo một con gà làm lễ vật. Theo lời kể được đăng, già làng nhà gái làm lễ với con gà và xem giò; nếu điềm được xem là tốt thì hai bên uống rượu, hát lý và bàn các bước tiếp theo. [1]
Từ dạm hỏi đến lễ cưới
Nguồn gọi lễ dạm hỏi là ganco và lễ cưới là bhrớ bhiếc. Bài báo ghi một số điều kiêng trong lúc đưa dâu về nhà trai: tránh gặp phụ nữ đang mang thai hoặc vừa sinh con, cây đổ chắn ngang đường và tiếng mang kêu. Đây là các điều kiêng được bài báo thuật lại từ lời người cung cấp tư liệu. [1]
Trong lễ cưới, chú rể tặng cô dâu một thanh kiếm. Khi cô dâu bước vào nhà chồng, người nhà trai vẩy nước lên người cô rồi đeo vòng bạc vào tay. Bài báo giải thích các nghi thức này như dấu hiệu đón nhận cô dâu vào gia đình và cam kết của đôi trẻ. Trong bữa tiệc, mỗi người được kể là ăn thức ăn do gia đình bên kia mang hoặc chuẩn bị. [1]
Lễ cưới theo lời kể thường chọn ngày trăng tròn hoặc ngày trồng sắn. Hai bên thỏa thuận lễ vật. Nhà gái mang cơm lam, bánh sừng trâu, gạo nếp và rượu Trơ’đin; nhà trai chuẩn bị heo, trâu. Nguồn cho biết trước đây có nhà tổ chức đâm trâu, còn khi gia đình nhà trai khó khăn hoặc chú rể mồ côi, dân làng cùng góp sức lo liệu. [1]
Sau lễ cưới, cô dâu về nhà chồng rồi trở lại nhà gái. Bài báo kể rằng sau khoảng hai đến ba năm có thể tổ chức lễ trưởng thành, còn gọi là ăn Zùm, Pà Zùm hoặc Pàzum, tại nhà gái. Lễ gồm gà, xôi và rượu đặt lên bàn thờ, sau đó người con gái chính thức về nhà chồng theo lời thuật trong bài. [1]
Những tục đã bị xóa bỏ
Bài báo ghi nhận trước đây có gia đình đặt lễ vật cưới cao, khiến một số đôi khó kết hôn hoặc phải mang nợ. Nguồn cũng mô tả “đầu tôi” (Jập Nhar) là tục dùng của cải để mua người phụ nữ làm vợ. Tác giả dẫn nhà nghiên cứu Võ Hà, người xem đây là hình thức cưỡng ép hôn nhân, trong đó việc gả cưới bị biến thành mua bán. [1]
Cần phân biệt những mô tả nghi lễ trên với “đầu tôi” và các luật tục mà bài báo gọi là hủ tục: phần kết nguồn nói các tục này đã bị xóa bỏ vì gây tốn kém, có thể dẫn tới tảo hôn và vi phạm quy định về hôn nhân cùng huyết thống. Không nên trình bày chúng như tập quán hiện hành. [1]
Tra cứu liên quan
- Cộng đồng và đời sống Cơ Tu: người Cơ Tu, người Cơ Tu ở Hòa Bắc
- Lễ hội và nhà sinh hoạt: lễ ăn trâu Cơ Tu, lễ mừng lúa mới Cơ Tu, nhà Gươl Cơ Tu
Điều còn chưa rõ
- Bài báo dựa trên lời kể của các già làng, không cho biết các nghi thức được thực hành giống nhau đến đâu giữa các làng Cơ Tu ở Đông Giang [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Thời điểm và phạm vi việc xóa bỏ tục “đầu tôi” không được nêu cụ thể trong nguồn [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Cách viết và cách đọc một số tên nghi lễ như ganco, bhrớ bhiếc, Zùm và Pàzum cần đối chiếu với người nói tiếng Cơ Tu [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Tục cưới xin của người Cơ tu ở Quảng Nam”, 8/7/2023, https://baodanang.vn/channel/5433/202307/tuc-cuoi-xin-cua-nguoi-co-tu-o-quang-nam-3948282/index.htm, truy cập 23/10/2026.