Miếu thờ ba vị tướng quân, thường gọi là miếu Tam Vị, tọa lạc tại làng Hòa Phú (trước 7/2025: phường Hòa Minh, quận Liên Chiểu), nay thuộc phường Hòa Khánh [1]. Ngôi miếu gắn liền với lịch sử lập làng ven biển dưới chân đèo Hải Vân và sự tích ba vị tướng thời xưa [1]. Công trình được xếp hạng di tích lịch sử cấp thành phố vào năm 2020 [1].
Lịch sử lập làng ven biển
Theo các cụ cao niên địa phương, cư dân khai khẩn làng Hòa Phú ban đầu có nguồn gốc từ vùng Thanh – Nghệ [1]. Cuốn sách “Lịch sử đấu tranh cách mạng phường Hòa Minh – giai đoạn 1930 – 1975” ghi nhận trên địa bàn phường từng có ba làng gồm Trung Nghĩa, Hòa Mỹ và Phú Lộc; trong đó làng Trung Nghĩa bắt đầu khai hoang từ năm 1643 [1].
Theo bài nghiên cứu của tác giả Bùi Xuân trên tạp chí Non Nước (số 281, tháng 7/2021), tiền thân của làng Hòa Phú là làng Phú Lộc, từng được nhắc trong sách “Ô châu cận lục” của Dương Văn An năm 1553 [1]. Những người đầu tiên có công khai phá làng là vợ chồng ông Nguyễn Quý Hiếu và bà Đặng Thị Cử, sau đó có thêm vợ chồng ông Phạm Công Nhứt và bà Nguyễn Thị Vân cùng đến khai khẩn [1]. Khi ấy, làng Phú Lộc gồm 10 xóm nhỏ: Hà Nam, Phú Ca, Phú Trung, Hòa Bình, Phú Xuân, Phú Thạnh, Tây Sa, Gò Đậu, Bắc Ninh và Quán Cơm [1]. Vào thời kỳ Pháp thuộc, triều đình nhà Nguyễn cắt xóm Quán Cơm cùng khu vực nhượng địa Tourane cho Pháp, làng Phú Lộc còn lại 9 xóm và đổi tên thành làng Hòa Phú [1].
Khi mới lập làng giữa vùng rừng ven biển hoang sơ, cư dân sinh sống bằng trồng lúa nước, săn bắt lâm sản và đánh bắt thủy sản [1]. Dân làng lập đình để thờ Thành hoàng và cửu vị thần linh gồm: Cao Các, Thái giám, Bà Chúa Ngọc, Bà Thủy, Bà Ngũ Hành, Hắc Hổ, Khổng Tử, Lão Tử và Đạo Tử [1]. Trong đó, thần Cao Các được xem là vị tướng từng giúp Đinh Bộ Lĩnh thời nhà Đinh rồi tham gia chiến đấu chống Chiêm Thành [1].
Sự tích ba vị tướng quân và miếu Tam Vị
Sự tích miếu Tam Vị bắt nguồn từ chuyện kể dân gian truyền khẩu [1]. Theo lưu truyền, vào thuở sơ khai của vùng đất, các cuộc chiến tranh với Chiêm Thành diễn ra liên miên khiến cuộc sống cư dân bất an [1]. Nhà vua đã ban chiếu lệnh cử ba vị tướng dẫn quân về phòng thủ và bảo vệ bờ cõi [1]. Cả ba vị tướng đều tử trận trong chiến đấu và được dân làng chôn cất tại cánh rừng ven biển phía đông nam dãy Hải Vân, tức khu vực làng Hòa Phú ngày nay [1].
Sau khi chiến sự kết thúc, triều đình nhận được tấu trình về nơi yên nghỉ của ba vị tướng cạnh vịnh Đồng Long (tên cổ của vịnh Đà Nẵng, từng xuất hiện trong thơ vua Lê Thánh Tông) [1]. Nhà vua lệnh cho lập miếu thờ ngay nơi an táng và ban sắc phong “Tam vị táng diên sơn tôn thần” [1]. Trong đó, vị tướng chỉ huy cao nhất được gia phong Thượng đẳng thần, hai vị còn lại được phong Trung đẳng thần [1]. Lưu truyền dân gian cho rằng ba vị tướng tử trận trong khoảng thời gian từ sự kiện công chúa Huyền Trân về Chiêm Thành năm 1306 cho đến thời điểm thành lập đạo thừa tuyên Quảng Nam vào tháng 6/1471 [1].
Hằng năm, dân làng tổ chức lễ giỗ ba vị tướng vào ngày 24 tháng Chạp âm lịch [1]. Trước kia, lý trưởng cùng dân làng thống nhất trích riêng khoảng 7 – 8 sào đất công để giao canh tác, hoa lợi thu hoạch được bán đi nhằm trang trải lễ giỗ ba tướng quân và lễ cúng Thành hoàng làng ngày 13 tháng Giêng [1].
Kiến trúc và quá trình bảo tồn
Dù trải qua nhiều lần tu sửa bằng các kết cấu vật liệu khác nhau, miếu Tam Vị vẫn bảo tồn quy cách bài trí phụng thờ truyền thống [1]. Chính giữa miếu lớn là nơi thờ vị Thượng đẳng thần; phía trước hai bên có hai am nhỏ đặt đối diện nhau để thờ hai vị tướng Trung đẳng thần [1].
Trong thời kỳ kháng chiến, miếu Tam Vị từng được Chi bộ Trung Nghĩa – Phú Lộc sử dụng làm địa điểm bí mật để hội họp cơ sở và triển khai các chủ trương [1]. Ngôi miếu cũng là nơi các cán bộ thuộc Thành ủy Đà Nẵng và Xứ ủy Trung Kỳ bí mật gặp gỡ, trao đổi công việc [1].
Ngày 28/4/2020, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng đã ban hành Quyết định số 1523/QĐ-UBND xếp hạng miếu Tam Vị là di tích lịch sử cấp thành phố [1]. Đến tháng 1/2022, Sở Văn hóa và Thể thao thành phố đã hoàn thành công tác trùng tu toàn diện khu di tích trên khuôn viên có diện tích gần 750 m2 [1].
Tra cứu liên quan
- Cụm di tích làng xã: đình Hòa Phú, đình Trung Nghĩa
- Địa bàn hành chính: phường Hòa Khánh
- Địa danh lịch sử: đèo Hải Vân
- Nhân vật liên quan thời kỳ: công chúa Huyền Trân
Điều còn chưa rõ
- Danh tính, quê quán cụ thể của ba vị tướng được thờ; mốc thời gian tử trận chỉ được ước lượng từ năm 1306 đến năm 1471 theo truyền khẩu [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Năm khởi dựng ban đầu của ngôi miếu trước các đợt trùng tu bằng vật liệu hiện đại [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Hiện trạng văn bản các đạo sắc phong triều đình ban tặng cho ngôi miếu [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Miếu thờ 3 vị tướng quân”, 15/05/2022, https://baodanang.vn/mieu-tho-3-vi-tuong-quan-3234409.html, truy cập 23/10/2026.
