Lễ cầu an và cầu ngư làng Thuận An là sinh hoạt tín ngưỡng đầu năm của cộng đồng cư dân vùng biển xã đảo Tam Hải (trước tháng 7/2025 thuộc huyện Núi Thành cũ của tỉnh Quảng Nam, nay thuộc thành phố Đà Nẵng) [1]. Nghi lễ diễn ra vào ngày 20 tháng Giêng âm lịch hằng năm nhằm cầu mong bình an, thời tiết thuận hòa và mùa biển bội thu [1]. Sự kiện này gắn liền với tục thờ thần Nam Hải và tập quán mai táng cá Ông lụy bờ của ngư dân địa phương [1].
Bốn phần nghi lễ truyền thống
Theo lời kể của ông Nguyễn Đức Ba, người nhiều năm giữ vai trò chấp lệnh trong làng, toàn bộ hoạt động tế tự đầu năm gồm 4 phần nối tiếp nhau [1].
Phần thứ nhất bắt đầu từ sáng sớm với nghi thức cúng các vị thần linh cai quản xứ sở tại địa phương [1]. Phần thứ hai là lễ cúng thần Nam Hải tổ chức trên biển [1]. Phần thứ ba là nghi thức nghinh thần và rước linh vị thần Nam Hải về ngự tại lăng Vạn Niên (còn gọi là lăng Ông Nam Hải) [1]. Phần thứ tư kết thúc chương trình bằng lễ cúng tiền hiền nhằm tưởng nhớ công đức các bậc tiền nhân đã có công khai phá, lập nên làng biển [1].
Ông Nguyễn Đức Ba cho biết lễ nghi này được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ nhằm đáp ứng đời sống tinh thần, thắt chặt tinh thần đoàn kết, giúp đỡ nhau khi gặp tai ương trên sóng nước và khích lệ ngư dân vươn khơi sản xuất [1].
Hoạt động nghinh thần trên biển và tục thờ cá Ông
Nghi thức trên biển bắt đầu xuất phát từ khu vực Bãi Bấc [1]. Theo bài báo, Bãi Bấc là nơi xác cá voi thường trôi dạt vào bờ [1]. Ngư dân địa phương sửa soạn lễ vật đưa lên các tàu thuyền để di chuyển ra cửa biển làm lễ nghinh thần [1].
Trong hành trình tàu thuyền chạy ra khơi, chủ tế thực hiện nghi thức cúng thần Nam Hải [1]. Theo ghi nhận của bài báo, khi ra biển, các đoàn ghe thuyền sẽ tăng ga lao nhanh về hướng cửa biển, phản ánh tập quán mong cầu công việc đánh bắt thuận buồm xuôi gió và khoang thuyền đầy ắp tôm cá [1].
Tập tục của làng gắn bó mật thiết với niềm tin về cá voi, loài động vật biển thường cứu trợ người đi biển lúc gặp sóng to gió lớn nên được ngư dân tôn kính gọi là cá Ông [1]. Khi phát hiện xác cá voi dạt vào bờ biển, dân làng Thuận An tổ chức nghi thức tang lễ, chôn cất chu đáo và đưa vào thờ phụng tại lăng Vạn Niên (xem thêm nghĩa địa cá Ông ở Tam Hải) [1].
Rước thần về lăng Vạn Niên và hát bả trạo
Sau khi hoàn tất nghi lễ nghinh thần ngoài khơi, đoàn thuyền quay về đưa linh vị thần rước về lăng Vạn Niên [1]. Tại lăng, hàng trăm người dân và du khách tập trung tham dự các nghi thức tế lễ trước ban thờ [1]. Bài văn tế dâng lên thần Nam Hải bày tỏ lòng biết ơn sự phù trợ của thần linh và cầu chúc dân làng ấm no, đánh bắt thắng lợi [1].
Một nội dung quan trọng diễn ra tại sân lăng là nghi thức hát bả trạo [1]. Dân làng cũng tiến hành thắp hương chăm sóc các phần mộ cá Ông và kết thúc bằng việc dâng hương tưởng niệm tiền hiền [1].
Trong lễ hội năm 2024, ông Nguyễn Ngọc Thọ (Bí thư Chi bộ thôn Thuận An) cho biết không khí hội làng năm đó thêm phần rộn rã khi gắn liền với dịp đón nhận Bằng di tích cấp quốc gia đối với danh thắng Bàn Than – Hòn Mang – Hòn Dứa [1]. Theo ông Thọ, dân làng sẽ gìn giữ giá trị văn hóa làng biển, nhất là lễ cầu ngư và hát bả trạo, phục vụ đời sống tâm linh và du lịch trong tương lai [1].
Tra cứu liên quan
- Nghi lễ miền biển: lễ hội cầu ngư tại Đà Nẵng
- Di tích tín ngưỡng: nghĩa địa cá Ông ở Tam Hải
- Danh thắng địa phương: ghềnh đá Bàn Than, đảo nhỏ Hòn Mang, Hòn Dứa
- Địa giới hành chính: xã đảo Tam Hải, bảng tra phường xã Đà Nẵng
Điều còn chưa rõ
- Năm khởi dựng ban đầu và các lần trùng tu lăng Vạn Niên tại làng Thuận An [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Quy mô chính xác về số lượng phần mộ cá Ông được an táng tại khu vực lăng Vạn Niên qua các thời kỳ [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Nguồn gốc bài văn tế và các làn điệu bả trạo cụ thể sử dụng trong lễ hội làng Thuận An [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Quảng Nam (QNO), “Thiêng liêng lễ cầu ngư ở làng biển Thuận An”, 29/02/2024, https://baodanang.vn/thieng-lieng-le-cau-ngu-o-lang-bien-thuan-an-3130492.html, truy cập 24/10/2026.
