Simhapura nghĩa là thành phố Sư tử. Đó là tên kinh đô buổi đầu của vương quốc Champa, và dấu tích của nó nằm ở Trà Kiệu, cách trung tâm Đà Nẵng khoảng 50 km về phía tây nam [1].
Nếu Mỹ Sơn là nơi các vua Champa thờ thần, thì Trà Kiệu là nơi họ ở và trị vì.
Kinh đô buổi đầu
Theo phần giới thiệu của Bảo tàng Điêu khắc Chăm, Simhapura là kinh đô giai đoạn sớm và là trung tâm chính trị quan trọng của Champa trong nhiều thế kỷ. Kinh thành được dựng khoảng cuối thế kỷ 4, dưới triều vua Bhadravarman [1].
Chín tháng khai quật
Trong hai năm 1927–1928, Trường Viễn Đông Bác Cổ Pháp mở cuộc khai quật lớn ở Trà Kiệu [1]. Người chỉ huy là nhà khảo cổ Jean-Yves Claeys, và công việc kéo dài chín tháng [2].
Họ tìm thấy nền móng đền tháp, dấu vết tường thành và một số lượng lớn tác phẩm điêu khắc [1][2].
Hiện vật chia về hai nơi. Một phần lớn được đưa ra Bảo tàng Khải Định ở Huế, nay là Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế; cuối năm 2016, nơi đây mở một nhà trưng bày riêng cho chúng [2]. Phần còn lại về Bảo tàng Điêu khắc Chăm ở Đà Nẵng, nơi vì thế phải xây thêm hai cánh nhà vào các năm 1935–1936.
Đài thờ, vũ nữ và thần Vishnu
Phòng Trà Kiệu của bảo tàng nổi tiếng với đài thờ Trà Kiệu, các phù điêu vũ nữ Apsara và tượng thần Vishnu. Đài thờ Trà Kiệu được công nhận là bảo vật quốc gia năm 2012 [1].
Điều còn chưa rõ
Các tác phẩm Trà Kiệu bao nhiêu tuổi? Bảo tàng Điêu khắc Chăm ghi phần lớn thuộc khoảng thế kỷ 10–11, một số thuộc thế kỷ 5–6, và thừa nhận có những hiện vật mà các nhà nghiên cứu định niên đại lệch nhau đến ba, bốn thế kỷ [1]. Một bài trên tạp chí Heritage lại viết về các tác phẩm thế kỷ 7–8 [2].
Ít người biết
- Cuộc khai quật năm 1927–1928 chỉ kéo dài chín tháng [2].
- Muốn xem đủ hiện vật Trà Kiệu phải đi hai bảo tàng ở hai thành phố: Đà Nẵng và Huế [1][2].
- Người sắp xếp phòng Trà Kiệu đầu tiên ở Đà Nẵng là Henri Parmentier.
Đến tận nơi
Ở Trà Kiệu hôm nay, dấu tích kinh thành không còn đền tháp đứng như Mỹ Sơn. Tháp Chăm còn đứng gần nhất là tháp Bằng An. Người muốn hình dung Simhapura nên bắt đầu từ phòng Trà Kiệu của Bảo tàng Điêu khắc Chăm.
Nguồn tham khảo
- Cổng thông tin du lịch thành phố Đà Nẵng, “Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng: Phòng trưng bày Trà Kiệu”, https://danangfantasticity.com/bao-tang-dieu-khac-cham-da-nang/phong-trung-bay-tra-kieu, truy cập 11/10/2026.
- Tran Tan Vinh (tên tác giả ghi không dấu trong bản tiếng Anh), “Stone immortals”, Heritage (tạp chí của Vietnam Airlines), https://heritagevietnamairlines.com/en/stone-immortals/, truy cập 11/10/2026.