Năm 2003, khi Thủ tướng ký quyết định lập Khu kinh tế mở Chu Lai, cả nước chưa có khu kinh tế nào [2]. Ba năm sau, đã có thêm hàng loạt khu kinh tế từ Bắc vào Nam, nhiều nhất ở miền Trung [2]. Trước khi trở thành tên một khu kinh tế, Chu Lai là tên một căn cứ quân sự Mỹ.
Căn cứ năm 1965
Ngày 8/3/1965, hai tiểu đoàn thủy quân lục chiến Mỹ đầu tiên đổ bộ lên Đà Nẵng. Hai tháng sau, ngày 7/5/1965, lực lượng thủy quân lục chiến Mỹ đổ bộ vào Chu Lai [6]. Theo báo Pháp luật Việt Nam, chưa đầy ba tháng sau, Đà Nẵng và Chu Lai đã thành một căn cứ liên hợp hải, lục, không quân của Mỹ, vào loại lớn nhất miền Trung lúc ấy [6]. Bài báo này ghi lực lượng vào Chu Lai là “cả Sư đoàn 3” [6]. Ngày đầu tiên đổ bộ có thể chỉ là một bộ phận của sư đoàn; xem mục “Điều còn chưa rõ”.
Đêm 25 rạng 26/5/1965, Đại đội 2 Tiểu đoàn 70 bộ đội địa phương Quảng Nam tập kích lính thủy đánh bộ Mỹ ở đồi 49 và đồi 50; xem Chiến thắng Núi Thành.
Khu kinh tế mở
Ngày 5/6/2003, Thủ tướng Phan Văn Khải ký Quyết định 108/2003/QĐ-TTg lập Khu kinh tế mở Chu Lai [1]. Theo quy chế kèm quyết định, khu gồm các đơn vị cũ sau [1]:
- thị trấn Núi Thành;
- các xã Tam Nghĩa (trừ sân bay Chu Lai), Tam Quang, Tam Hải, Tam Giang, Tam Hòa, Tam Hiệp, Tam Anh, Tam Tiến, Tam Xuân 1 của huyện Núi Thành;
- các xã Tam Thanh, Tam Phú, Tam Thăng và phường An Phú của thị xã Tam Kỳ.
Phía đông khu giáp biển, phía nam giáp huyện Bình Sơn (Quảng Ngãi), phía bắc giáp huyện Thăng Bình [1]. VnExpress ghi diện tích 27.040 ha và gọi đây là khu kinh tế đầu tiên của cả nước, mang tính “nghiên cứu thí điểm” [2].
Đầu năm 2017, khu có 118 dự án được cấp phép với tổng vốn đăng ký hơn 2.154 triệu USD. Bốn khu công nghiệp Tam Hiệp, Bắc Chu Lai, Trường Hải và Tam Thăng lấp đầy khoảng 80%. Bài báo nhắc riêng khu phức hợp ô tô Chu Lai – Trường Hải [4]. Đến cuối năm 2025, khu đã thu hút 237 dự án với khoảng 94 nghìn tỷ đồng vốn đăng ký, trong đó có 63 dự án FDI, và tạo việc làm cho 45.000–50.000 người. Trước khi sáp nhập, khu góp 55–65% thu ngân sách tỉnh Quảng Nam [3].
Ngày 28/11/2025, Quyết định 2609/QĐ-TTg lập Ban Quản lý Khu kinh tế mở Chu Lai thành phố Đà Nẵng, tổ chức lại từ ban quản lý cũ của tỉnh Quảng Nam [3].
Sân bay Chu Lai
Lúc 11 giờ ngày 22/3/2005, chiếc ATR 72 số hiệu VN 4000 của Vietnam Airlines từ TP.HCM hạ cánh xuống Chu Lai. Đó là chuyến bay thương mại đầu tiên của sân bay [5]. Đến năm 2025, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam đã đầu tư khoảng 600 tỷ đồng mở rộng nhà ga, đèn đêm và thiết bị hạ cánh [5]. Cũng năm ấy, đề án nâng cấp sân bay có tổng vốn khoảng 11.000 tỷ đồng, với mục tiêu phục vụ khoảng 10 triệu khách và 1,5 triệu tấn hàng mỗi năm [5].
Quy hoạch sân bay qua từng năm (cấp 4F, nhà ga T2–T4): xem sân bay Chu Lai.
Chu Lai trên bản đồ hành chính mới
Sau ngày 1/7/2025, thị trấn Núi Thành và các xã Tam Quang, Tam Nghĩa, Tam Hiệp, Tam Giang hợp thành xã Núi Thành; các xã Tam Hòa, Tam Anh Bắc, Tam Anh Nam hợp thành xã Tam Anh. Xã Tam Hải giữ nguyên; xem hai xã đảo Tân Hiệp và Tam Hải. Phần phía bắc của khu kinh tế nằm ở vùng Tam Kỳ cũ.
Điều còn chưa rõ
- Nguồn gốc cái tên: nhiều tài liệu tiếng Anh của cựu binh Mỹ kể rằng tướng Victor Krulak đặt tên Chu Lai theo cách đọc tên ông bằng chữ Hán. Bài này chưa đọc được tài liệu gốc; trang tài liệu của Thủy quân lục chiến Mỹ chặn truy cập tự động. Vì vậy chuyện này chỉ nên coi là giai thoại.
- Đơn vị Mỹ vào Chu Lai ngày 7/5/1965: báo Pháp luật Việt Nam ghi “cả Sư đoàn 3” [6], nhưng bài chưa đối chiếu được với hồ sơ đơn vị.
- Giai đoạn 1965–2005 của sân bay (dùng vào việc gì, cải tạo thế nào) chưa có nguồn.
- Số liệu dự án năm 2017 [4] và 2025 [3] do hai cơ quan báo cáo ở hai thời điểm, nên không cộng trừ trực tiếp được.
Nguồn tham khảo
- Thủ tướng Chính phủ, Quyết định số 108/2003/QĐ-TTg về việc thành lập và ban hành Quy chế hoạt động của Khu kinh tế mở Chu Lai, tỉnh Quảng Nam, 5/6/2003, toàn văn trên Dữ liệu pháp luật, https://dulieuphapluat.vn/van-ban/linh-vuc-khac/quyet-dinh-1082003qd-ttg-thanh-lap-va-ban-hanh-quy-che-hoat-dong-cua-khu-kinh-te-mo-chu-lai-tinh-quang-nam-do-thu-tuong-chinh-phu-ban-hanh-627745, truy cập 18/10/2026.
- VnExpress, “Nở rộ các khu kinh tế”, 12/6/2006, https://vnexpress.net/no-ro-cac-khu-kinh-te-2817100.html, truy cập 18/10/2026.
- Báo Đấu thầu, “Thành lập Ban Quản lý Khu Kinh tế mở Chu Lai thành phố Đà Nẵng”, 29/11/2025, https://baodauthau.vn/thanh-lap-ban-quan-ly-khu-kinh-te-mo-chu-lai-thanh-pho-da-nang-post189728.html, truy cập 18/10/2026.
- Huỳnh Minh Thảo, Hà Minh, “Khu kinh tế mở Chu Lai: Hành trình trở thành động lực phát triển”, Báo Đầu tư, 19/1/2017, https://baodautu.vn/khu-kinh-te-mo-chu-lai-hanh-trinh-tro-thanh-dong-luc-phat-trien-d57752.html, truy cập 18/10/2026.
- Hà Minh, “Mở rộng bầu trời Chu Lai, đón thời cơ cất cánh”, Báo Đấu thầu, 26/3/2025, https://baodauthau.vn/mo-rong-bau-troi-chu-lai-don-thoi-co-cat-canh-post176211.html, truy cập 18/10/2026.
- Báo Pháp luật Việt Nam, “Đội an ninh vũ trang Quảng Đà và những chiến công”, 24/2/2009, https://baophapluat.vn/doi-an-ninh-vu-trang-quang-da-va-nhung-chien-cong-post58870.html, truy cập 18/10/2026.
