Câu ca khuyết danh “Đất Quảng Nam chưa mưa đà thấm/ Rượu Hồng Đào chưa nhấm đà say” từ lâu đã lưu truyền trong dân gian để chỉ một vùng đất cùng thứ sản phẩm của xứ sở [1]. Rượu Hồng Đào được miêu tả có màu hồng nhạt, mang hương thơm thoang thoảng và gắn liền với địa danh làng Bảo An ở vùng Gò Nổi [1]. Tuy nhiên, sự tồn tại thực tế của thứ rượu này trong lịch sử vẫn là đề tài gây nhiều tranh luận [1].
Ý nghĩa câu ca dân gian
Theo tác giả Thái Mỹ trên Báo Đà Nẵng, hai câu ca “Đất Quảng Nam chưa mưa đà thấm/ Rượu Hồng Đào chưa nhấm đà say” mang nghĩa bóng về đất, người và sản vật xứ Quảng [1]. Vế “chưa mưa đà thấm” gợi hình ảnh một vùng đất phù sa màu mỡ, nhiều độ ẩm, đồng thời hàm ý tính cách con người cần cù, chất phác, hiếu khách, sẵn sàng đi trước và đón đầu [1]. Rượu Hồng Đào trong câu ca được nhìn nhận như một hình ảnh đại diện cho nhiều món ẩm thực của vùng đất, gợi nhắc cùng những món ăn như mì Quảng, bê thui hay cao lầu phố Hội [1].
Tranh luận về sự tồn tại và ghi chép về rượu Bảo An
Nguồn gốc rượu Hồng Đào từng tạo ra những luồng ý kiến trái chiều [1]. Một số bài viết cho rằng loại rượu mang tên Hồng Đào không có thật trong đời sống thực tế [1]. Ngược lại, có ý kiến khẳng định xứ sở của rượu Hồng Đào chính là vùng Gò Nổi bên dòng sông Thu Bồn [1]. Cho đến nay, cả hai bên đều chưa đưa ra được chứng cứ có sức thuyết phục [1].
Theo một cuốn sách xuất bản năm 1999 (nhiều tác giả, Nhà xuất bản Đà Nẵng) được bài báo trích dẫn, bến Đường ven sông Thu Bồn trước kia là bến sông duy nhất của làng Bảo An dùng để chở mía và đường đi bán khắp nơi [1]. Nhờ trồng mía và có nguồn mật dồi dào, dân làng sớm biết dùng gạo và mật mía làm nguyên liệu nấu rượu [1]. Men rượu của làng Bảo An được chế biến từ thuốc bắc và rượu được cất giữ trong các hũ sành [1].
Các truyền thuyết dân gian về tên gọi
Dân gian lưu truyền hai câu chuyện kể giải thích cho cái tên rượu Hồng Đào [1]. Truyền thuyết thứ nhất kể về hai cha con nông dân họ Nguyễn sinh sống ven sông Thu Bồn tại làng Bảo An [1]. Người cha làm nghề trồng dâu và nấu rượu, còn cô con gái tên Hồng Đào giúp cha nuôi tằm, dệt lụa và phụ bán rượu [1]. Người cha nấu rượu bằng gạo lúa mới, ướp hương thơm từ quả đào chín mọng rồi ủ trong chum sành chôn sâu dưới đất [1]. Trai làng tìm đến quán uống rượu để ngắm nhìn cô gái, rồi dần dà người dân gọi quán nhỏ và thứ rượu nấu ra theo tên nàng [1].
Câu chuyện thứ hai kể về một chàng trai đến thăm người yêu và được nàng rót rượu trắng mời [1]. Gương mặt hồng hào của người yêu in bóng vào ly rượu sóng sánh khiến chàng trai say mê [1]. Từ hình ảnh đó, chàng trai đặt tên cho ly rượu là Hồng Đào để bày tỏ tình cảm [1].
Quy trình làm rượu theo lời kể của các cụ cao niên
Theo các cụ cao niên tại vùng Bảo An và Gò Nổi, rượu Hồng Đào trước đây được làm theo lối thủ công tại vùng cù lao kẹp giữa hai nhánh sông Thu Bồn này [1]. Nguyên liệu chính là giống nếp Bà Rén của vùng Điện Bàn cũ [1]. Trong quá trình ủ men, người nấu cho thêm trái bồ quân nhằm tạo vị thơm ngọt và sắc hồng đặc trưng [1].
Thời trước lúa gạo ít, người dân thường phải dành dụm đợi giáp hạt nên đến mùa gặt mới trích vài ang gạo để nấu rượu [1]. Gạo nấu phải là lúa mới thu hoạch không quá 100 ngày, được xay bằng cối tre để hạt gạo giữ nguyên màu xanh ngà và khi nấu thành cơm không nở to [1]. Cơm rượu sau khi để nguội được trộn cùng men, ủ trong chum sành khoảng một tuần trước khi đem chưng cất [1]. Rượu sau đó được đổ vào chum chôn dưới đất sau 100 ngày mới lấy lên dùng [1]. Các chum rượu này chỉ dùng để phục vụ nhu cầu tự cấp tự túc, cúng tế tổ tiên và tiếp đãi bạn bè [1].
Mặc dù câu ca và những lời truyền miệng còn tồn tại, bài báo ghi nhận ngày nay tại Bảo An và Gò Nổi không còn ai nấu loại rượu này [1].
Tra cứu liên quan
- Địa bàn liên quan: xã Gò Nổi, làng Bảo An, sông Thu Bồn
- Ẩm thực xứ Quảng: mì Quảng, bê thui Cầu Mống, cao lầu
Điều còn chưa rõ
- Nguồn gốc thực sự của rượu Hồng Đào và việc loại rượu này có từng tồn tại trên thực tế hay chỉ là hình ảnh biểu trưng trong văn học dân gian vẫn chưa có chứng cứ xác thực [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Thời điểm nghề nấu rượu Hồng Đào chấm dứt tại làng Bảo An không được nguồn báo nêu rõ [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Câu ca nặng nghĩa, sâu tình”, 02/07/2022, https://baodanang.vn/cau-ca-nang-nghia-sau-tinh-3234581.html, truy cập 26/10/2026.
