Trong lễ cúng thần núi được Báo Quảng Nam ghi lại năm 2024, già làng hú ba tiếng báo giờ hành lễ, rồi đánh trống để dân làng mang lễ vật vào nhà gươl. Nghi thức diễn ra vào cuối năm, khi cộng đồng dâng lễ và cầu mong năm mới được mùa, khỏe mạnh [1].
Vì sao cúng thần núi vào cuối năm?
Theo quan niệm dân gian được bài báo thuật lại, cây cỏ, sông và đồi đều có thần cai quản. Lễ cúng thần núi là một trong những lễ hội lớn hằng năm của người Xơ Đăng ở vùng cao Nam Trà My [1].
Già làng Trần Ngọc Loan cho biết lễ thường tổ chức vào cuối năm để dâng vật phẩm, cầu mong mùa màng bội thu trong năm mới. Bài báo còn thuật lời giải thích rằng thần núi sẽ chuyển giao cho các vị thần khác, trong đó có thần nước, tiếp tục phù hộ dân làng vào đầu năm sau [1].
Nhà gươl, cây nêu và lễ vật
Việc chuẩn bị bắt đầu trước ngày cúng vài hôm. Dân làng sửa sang nhà cửa, chuẩn bị nhà gươl, cây nêu, gà, heo và rượu cần. Nơi hành lễ thường được chọn ở phía sau làng, trên ngọn đồi cao nhất do cả làng lựa chọn [1].
Theo lời già làng được dẫn trong bài, nhà gươl là nhà chung và là nơi tập trung các lễ cúng. Bài báo kể nơi này gắn với niềm tin về các thần núi, nước, lửa và những vị thần cai quản hoa cỏ, lúa màu, muông thú, chim chóc [1]. Cây nêu được mô tả như biểu trưng cho sự đa dạng, nhiều màu sắc và sức mạnh của trời đất [1].
Ngoài gà và heo dâng trong lễ, mỗi nhà chuẩn bị một quả trứng gà đặt trong giỏ. Anh Hồ Văn Dương giải thích với phóng viên rằng quả trứng tượng trưng cho ngọn đuốc và thể hiện sự nâng niu dành cho các vị thần [1].
Trình tự nghi lễ và phần cộng đồng
Đến giờ, già làng Trần Ngọc Loan hú ba tiếng “ô hồ hồ” rồi đánh trống. Dân làng đem lễ vật đã chuẩn bị vào nhà gươl để tiến hành khấn tế; bài báo đăng cả lời khấn bằng tiếng Xơ Đăng cùng phần dịch tiếng Việt [1].
Cồng chiêng được diễn tấu xuyên suốt phần khấn. Sau nghi thức tại nhà gươl, người trong làng theo già làng đi rải nước sương lấy từ ống tre đến từng nhà. Anh Dương nói việc này để các vị thần biết mọi gia đình đều tham gia lễ cúng [1].
Kết thúc nghi lễ, dân làng cùng dùng cơm, uống rượu cần và quây quần bên bếp lửa, tiếng cồng chiêng. Bài báo ghi nhận già làng cũng nhắc con cháu học hành, giữ gia đình ấm êm và cùng làm ăn [1]. Những chi tiết ấy cho thấy bài tường thuật không chỉ tập trung vào lời khấn mà còn ghi lại phần sinh hoạt chung sau nghi lễ [1].
Tên gọi và phạm vi ghi chép
Tiêu đề bài báo dùng cách viết “Xê Đăng”, còn bài này thống nhất viết “Xơ Đăng”. Nội dung nguồn đặt buổi lễ ở thôn 1, xã Trà Nam; Trà Nam cũ nay thuộc xã Trà Linh [1]. Bài viết phản ánh trường hợp được phóng viên ghi nhận tại địa phương, không đủ căn cứ để xem mọi làng Xơ Đăng đều thực hành nghi lễ theo cùng một trình tự [1].
Tra cứu liên quan
- Cộng đồng và nhà làng: người Cơ ở Trà My, nhà guol của người Cơ Tu
- Không gian văn hóa: lễ ăn trâu của người Cơ Tu, xã Trà Linh, xã Trà My
Điều còn chưa rõ
- Bài báo không cung cấp thông tin về biến thể nghi lễ ở các làng khác hoặc mức độ phổ biến của từng nghi thức [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Nguồn ghi địa điểm cụ thể là thôn 1, xã Trà Nam; chưa nêu tên ngọn đồi nơi hành lễ [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Quảng Nam (nay Báo và Phát thanh, Truyền hình Đà Nẵng), “Độc đáo lễ cúng thần núi của đồng bào Xơ Đăng trên đỉnh Ngọc Linh”, 22/12/2024, https://baodanang.vn/doc-dao-le-cung-than-nui-cua-dong-bao-xo-dang-tren-dinh-ngoc-linh-3146424.html, truy cập 23/10/2026.
