Nhà thờ Tiền hiền làng Phong Lệ tọa lạc tại thôn Phong Nam (trước 7/2025: xã Hòa Châu, huyện Hòa Vang), nay thuộc phường Hòa Xuân, thành phố Đà Nẵng [2]. Đây là nơi phụng thờ các bậc tiền nhân khai canh, lập làng của các dòng họ trên vùng đất Phong Lệ xưa [1][2]. Công trình được UBND thành phố Đà Nẵng công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố vào tháng 5/2025 [2].
Lịch sử lập làng và các chư phái tộc
Theo lời kể của các bậc cao niên, làng Phong Lệ xưa còn mang tên Đà Ly xã [1]. Vùng đất này thuở đầu do ba vị Nhâm Quý công, Mươi Quý công và Lào Quý công đến khai khẩn lập làng [1]. Về sau, nhiều dòng họ khác đến sinh sống và chung tay mở mang bờ cõi gồm tộc Ông, 5 tộc Ngô, 4 tộc Lê, 2 tộc Trần, cùng các tộc Phùng, tộc Nguyễn, tộc Võ, tộc Bùi và tộc Phan [1]. Những cư dân đầu tiên chủ yếu là lưu dân quê ở Thanh Hóa, Nghệ An cùng một số cư dân Chăm bản địa [1].
Về số lượng tộc họ gắn với nhà thờ Tiền hiền, hai nguồn báo chí ghi nhận con số khác nhau. Theo Báo Đà Nẵng năm 2023, nhà thờ là nơi thờ tiền hiền và hậu hiền của gần 30 chư phái tộc từng khai khẩn và bồi đắp làng xóm [1]. Trong khi đó, theo ông Ngô Tất Hiền, trưởng làng Phong Lệ trả lời trên Báo Văn Hóa năm 2025, nhà thờ thuở ban đầu có 17 chư phái tộc và về sau tăng lên trên 20 tộc [2]. Dù địa giới hành chính qua các thời kỳ có sự chia tách thành nhiều thôn, phường khác nhau, hằng năm vào ngày giỗ tiền hiền, đại diện các dòng họ vẫn tề tựu về nhà thờ để làm lễ cúng tế [1][2].
Kiến trúc và khuôn viên
Khuôn viên nhà thờ Tiền hiền làng Phong Lệ có tổng diện tích trên 3.000 m² [2]. Trong đó, phần công trình xây dựng gồm nhà thờ và nhà hội chiếm diện tích khoảng 500 m² [2]. Theo Báo Văn Hóa, nhà thờ đã nhiều lần di dời và xây dựng, công trình hiện nay được xây dựng vào năm 1898 [2].
Công trình được xây dựng theo kiểu kiến trúc truyền thống với mái lợp ngói âm dương [2]. Trên nóc mái có đắp nổi hoa văn “lưỡng Long chầu nhật” và “lưỡng Phụng triều nguyệt” [2]. Hệ khung gỗ bên trong gồm các cột và thân kèo được chạm trổ hoa văn [2]. Theo tư liệu của địa phương, nơi đây từng lưu giữ nhiều bản chiếu chỉ, sắc phong và bằng sắc qua các triều đại nhưng phần lớn đã thất lạc theo thời gian [2].
Không gian văn hóa làng cổ Phong Lệ
Địa bàn làng Phong Lệ xưa nay tương ứng với 4 thôn của xã Hòa Châu cũ (gồm Phong Nam, Tây An, Đông Hòa, Bàu Cầu) và 2 phường thuộc quận Cẩm Lệ cũ là Hòa Thọ Đông và Hòa Thọ Tây [2]. Ngoài nhà thờ Tiền hiền, không gian văn hóa nơi đây còn lưu giữ nhiều thiết chế tín ngưỡng cổ truyền [1].
Tại Phong Nam có đình Phong Lệ và đình Thần Nông, nơi diễn ra lễ hội Mục đồng do trẻ chăn trâu thực hiện nghi lễ rước Thần Nông [1][2]. Tại khu vực Phong Bắc thuộc phường Cẩm Lệ ngày nay còn có di tích Chăm Phong Lệ, được khảo cổ phát lộ trong giai đoạn 2011 – 2018 với quy mô một quần thể đền tháp Champa [1]. Vùng đất Phong Lệ cũng là quê hương của các danh nhân thời Nguyễn như danh tướng Ông Ích Khiêm và chí sĩ Ông Ích Đường [1].
Ngày 6/5/2025, Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng ký Quyết định số 1447/QĐ-UBND công nhận Nhà thờ Tiền hiền Phong Lệ là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố [2]. Đến chiều 23/5/2025, chính quyền địa phương tổ chức đón bằng di tích và ra mắt Ban quản lý di tích nhằm chuẩn bị hồ sơ tu bổ, hướng tới kết hợp xây dựng Nhà trưng bày nông cụ trong đề án phát triển văn hóa thôn Phong Nam [2].
Tra cứu liên quan
- Cụm di tích làng Phong Lệ: đình Phong Lệ, lễ hội Mục đồng, di tích Chăm Phong Lệ
- Địa bàn hành chính: phường Hòa Xuân, phường Cẩm Lệ
- Danh nhân quê Phong Lệ: Ông Ích Khiêm
Điều còn chưa rõ
- Số lượng chư phái tộc: Báo Đà Nẵng ghi “gần 30 chư phái tộc” [1], trong khi Báo Văn Hóa ghi “từ 17 lên trên 20 tộc” theo lời trưởng làng [2] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Danh mục chi tiết các sắc phong, chiếu chỉ từng được lưu giữ tại nhà thờ trước khi thất lạc [2] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tên gọi loại hình di tích: bài báo năm 2025 đặt tiêu đề “di tích lịch sử cấp thành phố”, nhưng nội dung quyết định ghi “di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố” [2] [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Di sản văn hóa dân gian làng Phong Lệ”, 30/12/2023, https://baodanang.vn/di-san-van-hoa-dan-gian-lang-phong-le-3236540.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Văn Hóa, “Nhà thờ Tiền hiền Phong Lệ là di tích lịch sử cấp thành phố”, 23/05/2025, https://baovanhoa.vn/van-hoa/nha-tho-tien-hien-phong-le-la-di-tich-lich-su-cap-thanh-pho-136536.html, truy cập 23/10/2026.
