Từ ngày 1/7/2025, lịch sử của Đà Nẵng không còn dừng ở cửa sông Hàn. Thành phố nay gồm cả Mỹ Sơn, Trà Kiệu, Hội An, Tam Kỳ, nên dòng thời gian của nó dài thêm hơn một nghìn năm về phía trước [31]. Bảng dưới gom các mốc đã có bài trên trang; bấm vào từng mục để đọc kỹ và xem nguồn đầy đủ.
Bảng các mốc
| Thời điểm | Sự kiện |
|---|---|
| Thế kỷ 4 | Người Chăm bắt đầu dựng đền ở Mỹ Sơn, và tiếp tục đến thế kỷ 13 [1] |
| Cuối thế kỷ 4 | Kinh thành Simhapura ở Trà Kiệu [2] |
| 875 | Vua Indravarman II dựng Phật viện Đồng Dương [3] |
| 879 | Vương triều Indrapura đặt kinh đô ở Đồng Dương [4] |
| 1306 | Vua Champa dâng châu Ô, châu Lý làm sính lễ cưới công chúa Huyền Trân [5] |
| 1402 | Nhà Hồ lập lộ Thăng Hoa [5] |
| 1403 | Đợt di dân đầu tiên của người Việt vào Thăng Hoa [6] |
| 1471 | Vua Lê Thánh Tông lập thừa tuyên Quảng Nam [7] |
| 1602 | Chúa Nguyễn Hoàng lập dinh trấn Quảng Nam, về sau đặt ở Thanh Chiêm [8] |
| Cuối thế kỷ 16 – đầu thế kỷ 18 | Thời thịnh nhất của thương cảng Hội An [9] |
| 1813 | Triều Nguyễn dựng đồn Điện Hải gần cửa sông Hàn; năm 1823 dời về chỗ thành Điện Hải hiện nay [10] |
| 1826 | Xây Hải Vân Quan trên đỉnh đèo [11] |
| 1/9/1858 | Liên quân Pháp – Tây Ban Nha đánh Đà Nẵng [12] |
| 23/3/1860 | Liên quân rút khỏi Đà Nẵng [13] |
| 1866 | Lập nghĩa trủng Hòa Vang với 1.300 ngôi mộ [14] |
| 1885–1887 | Nghĩa hội Quảng Nam hưởng ứng chiếu Cần Vương [15] |
| 1888 | Đà Nẵng thành nhượng địa của Pháp, mang tên Tourane [16] |
| 24/5/1889 | Nghị định ấn định tổ chức thành phố Tourane [16] |
| 1/9/1901 | Toàn quyền Đông Dương lập Cảng Đà Nẵng [17] |
| 1905 | Ga Đà Nẵng đã có mặt ở Tourane [18] |
| 1906 | Vua Thành Thái lập phủ Tam Kỳ [19] |
| 10/3/1908 | Nông dân Đại Lộc xin giảm xâu, mở đầu phong trào chống sưu thuế [20] |
| 17/5/1916 | Thái Phiên và Trần Cao Vân bị xử chém ở Huế [21] |
| 1919 | Bảo tàng Điêu khắc Chăm mở cửa [22] |
| 1926–1931 | Xây sáu hầm đường sắt qua Hải Vân [23] |
| 1950 | Tên Đà Nẵng trở lại thay cho Tourane [16] |
| 1965 | Hãng RMK làm xong cầu Nguyễn Văn Trỗi [24] |
| 1/1/1997 | Tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng chia thành tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng trực thuộc trung ương [25] |
| 4/12/1999 | UNESCO ghi danh phố cổ Hội An; cùng tháng ghi danh Mỹ Sơn [9][26] |
| 29/3/2000 | Hoàn thành cầu Sông Hàn [27] |
| 5/6/2005 | Thông xe hầm Hải Vân [28] |
| 29/3/2013 | Khánh thành cầu Rồng và cầu Trần Thị Lý [29][24] |
| 26/11/2022 | Ma nhai Ngũ Hành Sơn thành di sản tư liệu khu vực châu Á – Thái Bình Dương [30] |
| 1/7/2025 | Quảng Nam hợp nhất vào Đà Nẵng; thành phố có 94 phường, xã, đặc khu [31][32] |
Bốn quãng dài
Thời Champa. Từ thế kỷ 4 đến thế kỷ 13, vùng này là trung tâm của Champa: thánh địa ở Mỹ Sơn, kinh thành ở Trà Kiệu rồi Đồng Dương. Bài tổng quan: Champa trên đất Đà Nẵng.
Người Việt vào. Ba mốc 1306, 1402 và 1471 là ba bước đưa vùng đất về Đại Việt. Từ năm 1602, các chúa Nguyễn đặt dinh trấn ở Thanh Chiêm, còn Hội An lo việc buôn bán.
Từ Cửa Hàn đến Tourane. Thế kỷ 19, trọng tâm chuyển ra cửa sông Hàn: thành Điện Hải, cuộc chiến 1858–1860, rồi nhượng địa Tourane từ năm 1888.
Chia và hợp. Năm 1997, Đà Nẵng tách khỏi Quảng Nam; năm 2025, hai nơi hợp lại. Giữa hai mốc ấy là những cây cầu qua sông Hàn; xem bảng các cây cầu.
Điều còn chưa rõ
Bảng này chỉ gồm những mốc mà trang đã có bài và có nguồn. Còn thiếu hẳn quãng 1945–1975, trong đó có ngày 8/3/1965 và ngày 29/3/1975, cùng các mốc về Hoàng Sa; những bài ấy chưa được viết. Một số mốc có nguồn ghi lệch nhau (chẳng hạn năm dựng đồn Điện Hải là 1812 hay 1813); chi tiết nằm trong từng bài.
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- UNESCO, hồ sơ đề cử “My Son Sanctuary” (số 949), 1999, https://webarchive.unesco.org/web/20190616101747/http://whc.unesco.org/uploads/nominations/949.pdf, truy cập 12/10/2026.
- Cổng thông tin du lịch thành phố Đà Nẵng, “Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng: Phòng trưng bày Trà Kiệu”, https://danangfantasticity.com/bao-tang-dieu-khac-cham-da-nang/phong-trung-bay-tra-kieu, truy cập 12/10/2026.
- Tuổi Trẻ, “Phật viện Đồng Dương được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt”, 7/12/2019, https://tuoitre.vn/phat-vien-dong-duong-duoc-cong-nhan-la-di-tich-quoc-gia-dac-biet-20191207100915078.htm, truy cập 12/10/2026.
- Lịch sử Việt Nam, tập 2, chương XII “Vương quốc Champa thế kỷ X–XIV” (bản số hóa của Thư viện tỉnh Quảng Ngãi), https://thuvientinh.quangngai.gov.vn/wp-content/uploads/2020/12/620-699.pdf, truy cập 12/10/2026.
- Trương Minh Dục, “Vùng đất Quảng Nam trong hành trình về phương Nam của Đại Việt”, Tạp chí Khoa học xã hội miền Trung, số 06 (74)/2021, từ tr. 46, https://vjol.info.vn/index.php/isscr/article/download/63662/53587/, truy cập 12/10/2026.
- Nông nghiệp và Môi trường, “Hình thành giọng Quảng Nam: Ai đã di dân vào Quảng Nam (phần II)”, 14/8/2023, https://nongnghiepmoitruong.vn/tri-thuc-nong-dan/ai-da-di-dan-vao-quang-nam-ii-d329998.html, truy cập 12/10/2026.
- Pháp Luật TP.HCM, “Quảng Nam tự hào 550 năm vùng đất ‘địa linh nhân kiệt'”, 29/12/2021, https://plo.vn/quang-nam-tu-hao-550-nam-vung-dat-dia-linh-nhan-kiet-post662960.html, truy cập 12/10/2026.
- Việt Nam News, “Thanh Chiêm Palace named a National Relic”, 27/5/2017, https://vietnamnews.vn/life-style/377149/thanh-chiem-palace-named-a-national-relic.html, truy cập 12/10/2026.
- UNESCO, hồ sơ đề cử “Hoi An Ancient Town” (số 948), kèm đánh giá của ICOMOS tháng 9/1999 và quyết định ghi danh ngày 4/12/1999, https://webarchive.unesco.org/web/20171122062207/http://whc.unesco.org/uploads/nominations/948.pdf, truy cập 12/10/2026.
- Việt Nam News, “Citadel named Nat’l Special Relic”, 30/3/2018, https://vietnamnews.vn/life-style/425375/citadel-named-nat-l-special-relic.html, truy cập 12/10/2026.
- VOV, “Phát lộ nhiều nền móng di tích Hải Vân Quan”, 25/5/2018, https://vov.vn/di-san/phat-lo-nhieu-nen-mong-di-tich-hai-van-quan-766379.vov, truy cập 12/10/2026.
- Việt Nam News, “1858-60 fight: a history of the country’s defence in retrospect”, 24/3/2019, https://vietnamnews.vn/sunday/features/465014/1858-60-fight-a-history-of-the-country-s-defence-in-retrospect.html, truy cập 12/10/2026.
- Trần Xuân Hiệp, Nguyễn Hữu Phúc, “Liên minh quân sự giữa Pháp với Tây Ban Nha trong cuộc chiến tại Đà Nẵng (1858–1860)”, Tạp chí Khoa học xã hội miền Trung, số 5/2019 (trang tóm tắt), https://vjol.info.vn/isscr/article/view/48944, truy cập 12/10/2026.
- Sài Gòn Giải Phóng, “Đà Nẵng dành thêm quỹ đất cho hai di tích buổi đầu kháng Pháp”, 19/4/2020, https://www.sggp.org.vn/da-nang-danh-them-quy-dat-cho-hai-di-tich-buoi-dau-khang-phap-post553439.html, truy cập 12/10/2026.
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn di sản văn hóa Hội An, “Lý lịch di tích mộ Nguyễn Duy Hiệu”, https://hoianheritage.net/uploads/download/ly-lich-di-tich-mo-nguyen-duy-hieu-chinh-thuc.pdf, truy cập 12/10/2026.
- Đinh Nam Đức, Lưu Thiên Hương, “Hình ảnh của vùng đất Đà Nẵng cho đến những năm đầu thế kỷ 20 thông qua các tư liệu lịch sử”, Tạp chí Khoa học và Công nghệ – Đại học Đà Nẵng, tập 22, số 1, 2024, từ tr. 23, https://jst-ud.vn/jst-ud/article/download/8820/6108/19383, truy cập 12/10/2026.
- Báo Đại biểu Nhân dân, “Bài 1: Cảng Đà Nẵng gắn kết cùng thương hiệu của ‘thành phố đáng sống’”, 9/10/2024, https://daibieunhandan.vn/bai-1-cang-da-nang-gan-ket-cung-thuong-hieu-cua-thanh-pho-dang-song-10348644.html, truy cập 12/10/2026.
- Lê Gia Lộc, “Phố cổ bên tả ngạn sông Hàn (phần 3)”, Pháp Luật Việt Nam, 22/4/2011, https://baophapluat.vn/pho-co-ben-ta-ngan-song-han-phan-3-post107529.html, truy cập 12/10/2026.
- VOV, “Kỷ niệm 120 năm Phủ lỵ Tam Kỳ: Chung cội nguồn, khát vọng tương lai”, 22/8/2026, https://vov.vn/xa-hoi/ky-niem-120-nam-phu-ly-tam-ky-chung-coi-nguon-khat-vong-tuong-lai-post1326509.vov, truy cập 12/10/2026.
- Trương Công Huỳnh Kỳ, Lê Thị Hoài Thanh, “Ảnh hưởng của phong trào chống thuế ở Quảng Nam năm 1908 đến các tỉnh Trung Kỳ”, Tạp chí Khoa học và Giáo dục, Trường Đại học Sư phạm – Đại học Huế, tập 65, số 2 (2025), tr. 176–180, https://tckhgd.dhsphue.edu.vn/index.php/jse/article/download/68/56/187, truy cập 12/10/2026.
- Nguyễn Quang Trung Tiến, “Chung một nấm mồ”, Pháp Luật Việt Nam, 16/5/2009, https://baophapluat.vn/chung-mot-nam-mo-post60206.html, truy cập 12/10/2026.
- Dương Hưng Minh, “Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng trước các thách thức mới của phát triển bền vững”, Tạp chí Khoa học và Công nghệ – Đại học Đà Nẵng, tập 21, số 11.1, 2023, từ tr. 5, https://jst-ud.vn/jst-ud/article/download/8849/6034/18724, truy cập 12/10/2026.
- Báo Đấu thầu, “19.000 tỷ đồng di dời ga đường sắt Đà Nẵng và xây dựng hầm đường sắt đèo Hải Vân”, 27/8/2024, https://baodauthau.vn/19000-ty-dong-di-doi-ga-duong-sat-da-nang-va-xay-dung-ham-duong-sat-deo-hai-van-post163541.html, truy cập 12/10/2026.
- VnExpress, “Những cây cầu độc đáo ở Đà Nẵng”, 12/4/2013, https://vnexpress.net/nhung-cay-cau-doc-dao-o-da-nang-2655809.html, truy cập 12/10/2026.
- Thư Viện Nhà Đất, “Tỉnh Quảng Nam Đà Nẵng chia tách năm nào?”, https://thuviennhadat.vn/phap-ly-nha-dat/tinh-quang-nam-da-nang-chia-tach-nam-nao-655062.html, truy cập 12/10/2026.
- UNESCO World Heritage Centre, quyết định ghi danh My Son Sanctuary và các báo cáo tình trạng bảo tồn, https://whc.unesco.org/en/decisions/2638, truy cập 12/10/2026.
- Znews, “Đà Nẵng cấm xe cộ qua cầu quay sông Hàn 15 ngày”, 14/8/2022, https://znews.vn/da-nang-cam-xe-co-qua-cau-quay-song-han-15-ngay-post1345480.html, truy cập 12/10/2026.
- Japan Society of Civil Engineers, “Hai Van Tunnel Construction Project”, https://jsce.or.jp/e/archive/project/pj19.html, truy cập 12/10/2026.
- Cổng thông tin du lịch thành phố Đà Nẵng, “Cầu Rồng”, https://danangfantasticity.com/en/cac-cay-cau/cau-rong, truy cập 12/10/2026.
- Báo Văn Hóa, “Ngũ Hành Sơn – nơi hội tụ di sản văn hóa”, 12/12/2022, https://baovanhoa.vn/van-hoa/ngu-hanh-son-noi-hoi-tu-di-san-van-hoa-28221.html, truy cập 12/10/2026.
- Quốc hội, Nghị quyết 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, 2025, https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Bo-may-hanh-chinh/Nghi-quyet-202-2025-QH15-660927.aspx, truy cập 12/10/2026.
- Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Nghị quyết 1659/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Đà Nẵng năm 2025, 16/6/2025, https://luatvietnam.vn/co-cau-to-chuc/nghi-quyet-1659-nq-ubtvqh15-cua-uy-ban-thuong-vu-quoc-hoi-ve-viec-sap-xep-cac-don-vi-hanh-chinh-cap-xa-cua-thanh-pho-da-nang-nam-2025-403019-d1.html, truy cập 12/10/2026.
