Đình làng Đồng Tràm và hai cây thị cổ thụ tọa lạc tại thôn Đồng Tràm Bắc, thuộc xã Xuân Phú (trước tháng 7/2025 là thị trấn Hương An, huyện Quế Sơn) [1][2]. Công trình đình làng được xây dựng lại vào cuối năm 2016 trên nền móng cũ và đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh vào tháng 3/2023 [2].
Lịch sử đình làng Đồng Tràm
Theo bài báo trên Báo Đà Nẵng, đình làng Đồng Tràm được xây dựng vào khoảng thế kỷ XVIII [2]. Trải qua thời gian dài cùng hai cuộc kháng chiến, ngôi đình bị phá hủy hoàn toàn và chỉ còn lại nền móng cũ [2]. Đến cuối năm 2016, người dân và chính quyền địa phương mới tổ chức xây dựng lại đình trên nền đất cũ [2].
Sáng ngày 22/3/2023, Ủy ban nhân dân huyện Quế Sơn cũ đã tổ chức lễ công bố quyết định và đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh cho đình làng Đồng Tràm [2]. Đây là nơi ghi nhận sự cống hiến của cộng đồng cư dân qua nhiều thời kỳ; sau hai cuộc kháng chiến, làng Đồng Tràm có 65 cán bộ lão thành cách mạng, 3 cá nhân được phong danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, 281 liệt sĩ và 100 Bà mẹ Việt Nam anh hùng [2].
Hai cây thị cổ thụ Đồng Tràm
Đứng cạnh ngôi đình là hai cây thị cổ thụ mọc kề nhau [1]. Cây có đường kính thân khoảng 3 m, tán lá xum xuê bao phủ diện tích hơn 400 m² và thường ra quả vào mùa hè [1].
Về nguồn gốc hai cây thị, bài báo dẫn lời ông Phạm Phú Phường căn cứ vào gia phả tộc Phạm của làng [1]. Theo tư liệu gia phả, vào khoảng năm Hồng Đức thứ hai (1471), sau khi vua Lê Thánh Tông bình Chiêm và thành lập phủ Thăng Hoa thuộc đạo thừa tuyên Quảng Nam, triều đình cho quy dân lập làng, khai khẩn đất đai định cư; hai cây thị xuất hiện từ giai đoạn này [1]. Người dân địa phương xem đây là dấu tích xưa còn sót lại từ thời mở đất [1]. Về sau, dân làng đã đóng góp công sức xây tường gạch bao quanh và đắp đất bồi gốc để giữ gìn cây [1]. Khu vực này từng có thời gian được sử dụng làm trụ sở hợp tác xã nông nghiệp và địa điểm dựng trường học [1].
Dấu ấn trong các thời kỳ kháng chiến
Cụm đình làng và hai cây thị từng là nơi luyện tập võ nghệ, tập kết lực lượng của đội tự vệ làng Đồng Tràm [2]. Trong Cách mạng tháng Tám năm 1945, địa điểm này là nơi hội tụ quần chúng khởi nghĩa giành chính quyền ở huyện Quế Sơn 1836 [1][2]. Đến tháng 10/1945, chi bộ Xóm Ngoài cũng được tổ chức thành lập ngay dưới bóng hai cây thị [1].
Năm 1953, bom đạn không quân Pháp đánh phá nặng nề khu vực Đồng Tràm, làm sập hoàn toàn chùa Bà Vú ở gần đó, nhưng hai cây thị vẫn trụ vững [1]. Bước sang giai đoạn chiến tranh tiếp theo, hai cây thị trở thành đài quan sát tự nhiên cho cán bộ và du kích địa phương theo dõi biến động của quân đối phương [1]. Nhiều cán bộ như Đinh Hữu, Đinh Văn Thạnh từng trèo lên tán cây hoặc ẩn nấp trong hốc gốc thị để thoát khỏi các cuộc vây ráp bất ngờ [1]. Đình làng cũng là điểm hội họp của thanh niên địa phương và là nơi làm lễ tiễn thanh niên lên đường tòng quân [2].
Vào tháng 8/1969, sau một đợt rải thảm của máy bay B-52, lực lượng du kích ẩn nấp quanh gốc thị đã bắn rơi một máy bay trực thăng trong trận càn của đối phương [1]. Đến đầu thập niên 1970, đối phương đưa dân vào ấp chiến lược, thiết lập vành đai trắng và lập đồn bốt ngay cạnh cây thị để phong tỏa [1]. Năm 1970, quân đối phương từng dùng xe ủi và xe tăng húc vào gốc cây nhằm triệt hạ nơi ẩn náu của du kích nhưng không làm cây ngã đổ [1].
Tra cứu liên quan
- Cùng địa bàn xã: xã Xuân Phú, chiến thắng Cây Kết
- Vùng đất Quế Sơn: huyện Quế Sơn 1836, xã Quế Sơn, xã Quế Sơn Trung
- Đơn vị hành chính: bảng tra phường xã Đà Nẵng, quận huyện cũ thuộc phường xã nào
- Lịch sử cách mạng: Võ Chí Công
Điều còn chưa rõ
- Ngày tập hợp dân làng kéo đi giành chính quyền năm 1945 có sự chênh lệch giữa hai bài báo của cùng tác giả: bài năm 2017 ghi ngày 17/8/1945, bài năm 2023 ghi ngày 18/8/1945 [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Mốc thời gian hai cây thị có từ năm 1471 dựa theo lời kể truyền khẩu dẫn gia phả tộc Phạm, chưa có kết quả giám định sinh học xác thực độ tuổi [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tên gọi cụm từ “bên sông Ly Ly” xuất hiện ở đề mục bài viết nhưng trong nội dung văn bản của hai bài báo chưa miêu tả cụ thể khoảng cách từ đình ra bờ sông [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Cây thị Đồng Tràm”, 24/10/2017, https://baodanang.vn/cay-thi-dong-tram-3094563.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh đình làng Đồng Tràm”, 22/3/2023, https://baodanang.vn/don-nhan-bang-xep-hang-di-tich-lich-su-cap-tinh-dinh-lang-dong-tram-3026659.html, truy cập 23/10/2026.
